Peah
Daf 24b
משנה: גָּדִישׁ שֶׁלֹּא לוּקָט תַּחְתָּיו כָּל הַנּוֹגְעוֹת בָּאָרֶץ הֲרֵי הוּא שֶׁל עֲנִייִם. הָרוּחַ שֶׁפִּיזְּרָה אֶת הָעֳמָרִין אוֹמְדִין אוֹתָהּ כַּמָּה לֶקֶט הִיא רְאוּיָה לַעֲשׂוֹת וְנוֹתֵן לָעֲנִייִם. רַבַּן שִׁמְעוֹן בֶּן גַּמְלִיאֵל אוֹמֵר נוֹתֵן לָעֲנִייִם נִפְלָה.
Traduction
Si, dans un champ, on a placé le monceau de gerbes à un endroit non encore exploré par les pauvres (ce qui leur serait préjudiciable), tout ce qui touche la terre et la couvre immédiatement appartient aux pauvres (à titre d’amende (263)Mishna, (Eduyot 2, 4)). Si le vent, soufflant sur les gerbes, les pousse dans un tel endroit (264)''Babli, Sheqalim, 3a; Baba Metsia 105a.'', on estime combien le glanage aurait pu produire, et on le distribue aux pauvres; selon R. Simon b. Gamliel, on leur donne selon ce qui tombe habituellement (sans autre estimation, soit 4 cabs par cour).
Pnei Moshe non traduit
מתני' גדיש שלא לוקט תחתיו. מי שאסף את העומרים והגדיש אותן במקום אחד בתוך השדה שעדיין לא לקטו שם העניים את הלקט.
כל הנוגעות בארץ הרי הוא של עניים. מפרש בגמרא דקנס קנסו אותו חכמים לפי שהגדיש על גבי הלקט ולפיכך כל השבלים הנוגעות בארץ כלקט דיינינן ליה ואפי' הגדיש חטים ע''ג שעורים כל החטים הנוגעים בארץ לעניים:
הרוח שפיזרה את העומרין. ע''ג הלקט:
אומדין אותה. להמקום שבשדה שהיה שם מהלקט כמה לקט וכו' ונותן לעניים:
בכדי נפילה. רשב''ג מפרש לה דכמה הוא האומד בכדי נפילה בכדי שיעור שדרך ליפיל בשעת הקצירה והוא ארבעה קבין לכל בית כור זרע והכור ל' סאין וכשיעור הזה יתן לעניים:
הלכה: הָכָא אַתְּ אָמַר אוֹמְדִין אוֹתָהּ כַּמָּה לֶקֶט רְאוּיָה לַעֲשׂוֹת וְנוֹתֵן לָעֲנִייִם. וְכֹהּ אַתְּ אָמַר כָּל הַנּוֹגְעוֹת בָּאָרֶץ הֲרֵי הוּא שֶׁל עֲנִייִם. רִבִּי אַבָּהוּ בְשֵׁם רִבִּי יוֹחָנָן קְנַס קָֽנְסוּ בוֹ שֶׁגָּדַשׁ עַל גַּבֵּי לֵיקֶטָּן שֶׁל עֲנִייִם. עַד כְּדוֹן מֵזִיד אֲפִילוּ שׁוֹגֵג אֲפִילוּ כְּרִיכוֹת אֲפִילוּ חִטִּים עַל גַּבֵּי שְׂעוֹרִין אֲפִילוּ גָֽדְשׁוּ אֲחֵרִים חוּץ מִדַּעְתּוֹ וַאֲפִילוּ קָרָא לָעֲנִייִם וְלֹא בָאוּ.
Traduction
D’une part, il est dit: ''si le vent, soufflant sur les gerbes, les pousse dans un tel endroit, on estime combien le glanage aurait pu produire et on le distribue aux pauvres''; et, d’autre part, on dit (en commençant): ''si les gerbes ont été placées sur un endroit non encore exploré par les pauvres, on leur attribue tout ce qui touche la terre''? (D’où vient cette différence dans la répartition?) C’est que, répond R. Abahou au nom de R. Yohanan, on a imposé une amende au propriétaire du champ pour avoir voulu porter préjudice aux pauvres, en amoncelant le blé sur un espace où ils avaient encore à glaner. On sait donc maintenant (par la Mishna) quelle est la règle lorsque la tentative de préjudice est volontaire; elle s’applique même au cas où c’est arrivé involontairement, ou si l’on a jeté de petites gerbes liées ensemble, ou si c’est du froment par dessus de l’orge (265)''Dans ce cas, on voit bien la distinction entre les couches superposées; si l'orge p. ex. est au-dessous, on sait que le pauvre a des droits sur ce blé.'', ou si d’autres personnes que le propriétaire ont amoncelé là le blé à son insu, ou enfin s’il a appelé les pauvres et qu’ils ne sont pas venus.
Pnei Moshe non traduit
גמ' הכא את אמר. מ''ש בסיפא הרוח שפיזר את העמרים דאת אמר אומדין אותה כמה לקט וכו':
והכא את אמר וכו'. ומ''ש ברישא דכל הנוגעות בארץ הרי הוא של עניים ואמאי ויתן להם ג''כ כאן לפי האומד:
קנם קנסו בו. רישא משום קנס הוא לפי שהגדיש ע''ג הלקט:
עד כדון. דאמרינן קנסו אותו אם הגדיש מזיד אם אפי' שוגג וקאמר דאין ה''נ ואפי' כריכות הנוגעות בארץ קנסו אותו ואפי' הגדיש חטים ע''ג שעורים קנסו החטים הנוגעות בארץ ואפי' גדשו אחרים חוץ מדעת בעל הגדיש ואפי' קרא בתחלה להעניים ליטול הלקט שלהן ולא באו אפי' הכי קנסו אותו דסוף סוף הגדיש שלו על גבי לקט של עניים הוא:
אָמַר רִבִּי יוֹחָנָן דְּרִבִּי יְהוּדָה בֶּן חַגְרָא הִיא. דְּתַנִּי גֵּר שֶׁנִּתְגַּייֵר וְהָֽיְתָה לוֹ קָמָה נִקְצֶרֶת עַד שֶׁלֹּא נִתְגַּיֵּיר פָּטוּר מִשֶּׁנִּתְגַּייֵר חַייָב. וְאִם סָפֵק פָּטוּר. 24b רִבִּי יְהוּדָה בֶן חַגְרָא מְחַייֵב. רִבִּי שִׁמְעוֹן בֶּן לָקִישׁ אָמַר דִּבְרֵי הַכֹּל הִיא יִשְׂרָאֵל שֶׁעִיקָּרוֹ חַייָב סְפֵיקוֹ חַייָב וְגוֹי שֶׁעִיקָּרוֹ פָּטוּר סְפֵיקוֹ פָּטוּר. אָמַר רִבִּי יוֹחָנָן כָּךְ הָיָה רִבִּי מֵאִיר מֵשִׁיב אֶת רִבִּי יְהוּדָה בֶן חַגְרָא אֵין אַתְּ מוֹדֶה לִי שֶׁסָּפֵק לֶקֶט לֶקֶט. רִבִּי שִׁמְעוֹן בֶּן לָקִישׁ כָּךְ הָיָה מֵשִׁיב רִבִּי מֵאִיר אֶת הַחֲכָמִים אֵין אַתֶּם מוֹדִים לִי שֶׁסָּפֵק לֶקֶט לֶקֶט.
Traduction
Selon R. Yohanan, l’avis qui est exprimé ici par R. Meir est conforme à celui de R. Juda ben Hagra (qu’en cas de doute, c’est aux pauvres), puisque l’on a enseigné (258)Voir Hulin ibid. et Tossefta sur Kilayim 1: ''si un prosélyte possède une gerbe de blé et qu’elle ait été moissonnée avant sa conversion, il est dispensé d’en prélever les parts légales; si c’est coupé plus tard, il est obligé de les donner; en cas de doute, il en est dispensé; mais il y est tenu selon R. Juda ben Hagra. Selon R. Simon ben Lakish, tous sont cependant d’avis (même R. Meir) que si la moisson a été faite par un Israélite, les prélèvements sont dus en cas de doute (259)On maintient à leur égard la présomption première d'obligation.; et si elle a été faite par un païen, on est dispensé des prélèvements en cas de doute. Or, selon R. Yohanan, voici que R. Juda b. Hagra répliquait à R. Meir: tu reconnais certes comme moi qu’en cas de doute si un fruit est appelé glanage (260)Selon lui, R. Juda b. Hagra n'a rien répliqué à R. Meir, parce qu'il distingue le juif de l'étranger., il appartient aux pauvres (donc, ce devoir incombe au converti en cas de doute). Selon R. Simon b. Lakish, R. Meir s’adresse au contraire aux sages: vous n’admettez pas comme moi qu’en cas de doute si un fruit est reconnu être du glanage, il appartienne de droit aux pauvres (sans quoi, il faudrait en indiquer l’obligation au cas douteux précité (261)''Mekhilta sur la section Mischpatim, (Ex 23, 6); Siffri, section Ki-Thetsé, (Dt 24, 20).'').
Pnei Moshe non traduit
א''ר יוחנן דר' יהודה בן חגרא היא כצ''ל. והכי מוכח מדלקמן. הא דמחמיר ר''מ במתני' בספק לקט אתייא כר' יהודה בן חגרא בברייתא דלקמיה:
ר' יהודה בן חגרא מחייב. אע''ג דספק הוא שמא נקצרת בעודו בגיותו ולאו בר חיובא הוא אלמא דמחמיר בספק לקט:
ר''ל אמר ד''ה היא. ואפי' חכמים דפליגי התם מודין הן בספיקא דמתני' דהכא דבישראל הוא והספק אם התבואה מחיובא היא או לא והלכך אמרינן הואיל והישראל עיקרו בר חיובא הוא מחמרינן גם בספק תבואה שלו אבל התם הספק הוא אם הבעה''ב היה בר חיובא בשעה שנקצרה או לא ושמא עכו''ם היה ועיקרו פטור ספיקו שלו ג''כ פטור:
כך היה ר''מ משיב את ר' יהודה בן חגרא. כך כתיב בספרים. וטעות הוא דהא ר''י בן חגרא אית ליה נמי ספיקא לחומרא כר''מ וכצ''ל כך היה משיב ר' יהודה בן חגרא את חכמי'. כלומר דר' יוחנן מביא ראיה למאי דאוקי הא דר''מ דמתני' כר''י בן חגרא דחד דינא אית להו ספיקא דמתני' עם ספיקא דברייתא שהרי כך היה משיב ר' יהודה בן חגרא לחכמים דפליגי עליה וס''ל דספק פטור וכי אין אתם מודים לי שספק לקט לקט כדילפינן לקמן מקראי וא''כ ספיקא דדינא דברייתא ג''כ משום ספק לקט מחמיר בה כר''מ דמתני':
ר''ל אמר כך היה משיב ר''מ וכו'. ר''ל דמדחי לעיל להא דר' יוחנן דלא דמי ספיקא דמתני' לספיקא דברייתא ואפי' חכמים דברייתא מודים לר''מ זה לכך קאמר דלא כך שנינו דר' יהודה בן חגרא היה משיב לחכמים דידיה כן אלא כך שנינו כך היה משיב ר''מ לחכמים דידיה במתני' אין אתם מודין לי שספק לקט לקט:
וּמְנַיִין שֶׁסָּפֵק לֶקֶט לֶקֶט. רִבִּי שְׁמוּאֵל בַּר נַחְמָן בְּשֵׁם רִבִּי יוֹנָתָן עָנִי וְעָשִׁיר הַצְדִיקוּהוּ בְּמַתְּנוֹתָיו. רִבִּי שִׁמְעוֹן בֶּן לָקִישׁ בְּשֵׁם בַּר קַפָּרָא לֹא תַטֶּה מִשְׁפַּט אֶבְיוֹנְךָ בְּרִיבוֹ. בְּרִיבוֹ אֵין אַתְּ מַטֵּהוּ. אֲבָל מַטֵּהוּ אַתְּ בְּמַתְּנוֹתָיו. אָמַר רִבִּי יוֹחָנָן וְכֹה זֹכֶה הוּא מַה שֶׁשִּׁינָּה לָנוּ רִבִּי תַּעֲזוֹב הַנַּח לִפְנֵיהֶן מִשֶׁלָּךְ. אָמַר רִבִּי לָא כְּתִיב לַגֵּר לַיָּתוֹם וְלָאַלְמָנָה יִהְיֶה בֵּין מִדִּידָךְ בֵּין מִדִּידֵיהּ הַב לֵיהּ.
Traduction
Et comment sait-on qu’en cas de doute si certains objets font partie du glanage, ils soient considérés comme tels (262)''Selon le droit rabbinique, il faut, pour déposséder quelqu'un, fournir auparavant la preuve de la possession ou de droits acquis sur tel ou tel objet; or, comme ici le propriétaire est le possesseur, comment peut-on, sans preuve, le contraindre à livrer ce qu'il doute devoir? Voir Mischna, Ve partie, (Bekoroth, 2, 8) Comp. Rabbinowicz, Législative civile du Talmud, Ketubot p. 6 et 66.''? C’est que, dit R. Samuel bar Nahman au nom de R. Yonathan, il est dit (Ps 82, 3): Faites grâce aux pauvres et aux malheureux, c’est-à-dire, favorisez-les par vos donations (en les donnant même en cas de doute). R. Simon b. Lakish, au nom de Bar-kapara, invoque en faveur de cette règle le verset suivant (Ex 23, 6): Tu ne feras pas pencher le jugement du nécessiteux dans sa contestation; on ne devra pas le faire pencher, même en sa faveur, pendant la contestation; mais cela pourra avoir lieu pour une donation à lui accorder. R. Yohanan dit: ainsi s’explique L‘enseignement de Rabbi, qu’en vertu de l’expression tu abandonneras (Lv 19, 10), on doive laisser encore aux pauvres une part qui ne leur est pas due. R. Ila dit: il est écrit (Dt 24, 19): ce sera pour l’étranger, l’orphelin et la veuve: on déduit de l’expression ''ce sera'' que ce soit de ton bien ou du sien, il faut lui donner ce qui fait l’objet du doute (ils ne diffèrent que pour l’application du verset biblique).
Pnei Moshe non traduit
עני ורש הצדיקו כצ''ל. ומאי הצדיקו דקאמר וכי בדין יש להצדיק לעני ורש הכתיב ודל לא תהדר בריבו אלא ה''ק הצדיקהו במתנותיו שאף שנראה לך דאינו של עני צדק משלך ותן לו.
בריבו. ומיותר הוא דהא כתיב לא תטה משפט אביונך אלא ללמד בריבו אין אתה מטהו לזכותו בדין אם חייב הוא אבל מטהו את במתנותיו ולזכות אותו אף במה שנראה שהוא שלך:
א''ר יוחנן וכה זכה הוא מה ששנה לנו רבי. כלומר והכא זכה רבי במה ששנה לנו להאי טעמא דעדיפא טפי כדרשיה דדריש תעזוב דכתיב שני פעמים חד בפ' קדושים וחד בפ' אמור ודרשינן לחד תעזוב הנח לפניה' ויבוזו כדמייתי בריש פרקין ותעזוב יתירה דרשינן להכא הנח לפניהן משלך:
א''ר לא כתיב וכו' ר' לא הוא דריש מיהיה יתירא דכתיבי גבי לקט שכחה ופאה בפ' כי תצא דה''ק לעולם יהיה להן ואפי' נראה שהן שלך בין מדידך בין מדידיה הב ליה:
הדרן עלך הפאה ניתנת
Peah
Daf 25a
משנה: שִׁיבּוֹלֶת שֶׁבְּקָצִיר וְרֹאשָׁהּ מַגִּיעַ לַקָּמָה אִם נִקְצֶרֶת עִם הַקָּמָה הֲרֵי הִיא שֶׁל בַּעַל הַבַּיִת וְאִם לָאו הֲרֵי הִיא שֶׁל עֲנִייִם. שִׁיבּוֹלֶת שֶׁל לֶקֶט שֶׁנִּתְעָֽרְבָה בְגָדִישׁ מְעַשֵּׂר שִׁיבּוֹלֶת וְנוֹתֵן לוֹ. אָמַר רִבִּי אֱלִיעֶזֶר וְכִי הֵיאַךְ הֶעָנִי הַזֶּה מַחֲלִיף דָּבָר שֶׁלֹּא בָּא לִרְשׁוּתוֹ אֶלָּא מְזַכֶּה אֶת הֶעָנִי בְכָל הַגָּדִישׁ וּמְעַשֵּׂר שִׁיבּוֹלֶת אַחַת וְנוֹתֵן לוֹ.
Traduction
S’il reste, sur un champ moissonné, un épi non coupé, mais dont le bout de la tige touche une gerbe de blé sur pied, il appartient au propriétaire, dans le cas seul où il serait possible de le couper en même temps que le reste, mais non au cas contraire. Si un épi de glanage (appartenant de droit au pauvre) s’est égaré dans un monceau, le propriétaire prélève la dîme en prenant un épi quelconque, et il rend ensuite au pauvre ce qui lui revient (276)Il ne fera tort ni au pauvre, ni au lévite.. Mais, objecta R. Eliézer (277)Il se rapporte à ce qu'il a dit plus haut, (4, 9), comment le pauvre peut-il prétendre à l’échange d’un objet qui ne lui appartient pas? C’est que le propriétaire est censé lui céder ses droits sur le monceau entier, puis il prélève la dîme, et retire enfin un épi qu’il lui donne.
Pnei Moshe non traduit
מתני' שבולת שבקציר. כלומר שהיה קוצר ונשארה שבולת אחת שלא נקצרה וכל שסביבותי' נקצר וראש אותה שבולת מגיע לקמה שבצדה.
אם נקצרת עם הקמה. אם כשקוצר את הקמה שבצדה יכול הוא לקצור אותה השבולת הרי היא של בעה''ב לפי שהקמה מצילתה.
שבולת של לקט שנתערבה בגדיש. והשתא איכא ספיקא בכל שבולת ושבולת שבגדיש שמא של לקט היא ושמא של טבל היא ואינו יכול ליתן אחת מהן לעני תחת שבולת של לקט דשמא זו של טבל וצריך ליתן להעני דבר שהוא מתוקן ולפיכך מעשר שבולת אחת ונותן לו ובגמ' מפרש כיצד הוא עושה.
אר''א וכי האיך העני הזה מחליף דבר שלא ברשותו. בגמרא מפרש לה דר''א לדבריהם דרבנן קאמר להו לדבריכם דאתם פליגי עלי בדין עשיר שנקט את הפאה לעני שלא זכה להעני כדאמרי' בפ' דלעיל והשתא לדידכו האיך העני הזה מחליף דבר שעדיין לא בא ברשותו שהרי אין הבעה''ב יכול לזכות לו לאותה שבולת של לקט לשנאמר שמחליף עם הבעה''ב ונותן לו אחרת תחת זו אלא לדידכו היה צריך שיהא מזכה את העני בכל הגדיש במתנה על מנת להחזיר דשמה מתנה ונמצאת אותה שבולת של לקט באה ליד העני ויכול להחליפה באחרת וטעמייהו דרבנן מפרש בגמ' דקסברי עשו את שאינו זוכה כזוכה לענין זה דאע''ג דלא זכה בה אפ''ה חשבינן להאי שבולת של לקט כאילו באה ליד העני ויכול להחליפה באחרת והלכה כחכמים:
25a רִבִּי אִימִּי בְּשֵׁם רִבִּי שִׁמְעוֹן בֶּן לָקִישׁ דְּבֵית שַׁמַּאי הִיא דְּבֵית שַׁמַּאי אוֹמְרִין הֶבְקֵר לָעֲנִייִם הֶבְקֵר. אָמַר לֵיהּ רִבִּי יָסָא שָׁמַעְנוּ שֶׁהוּא פָטוּר מִמַּעְשְׂרוֹת שֶׁהֶבְקֵר בֵּית דִּין הֶבְקֵר. כְּתִיב וְכָל אֲשֶׁר לֹא יָבֹא לִשְׁלֹשֶׁת הַיָּמִים כַּעֲצַת הִשָּׂרִים וְהַזְּקֵנִים יָחֳרַם כָּל רְכוּשׁוֹ. מְנַייִן שֶׁהוּא פָטוּר מִן הַמַּעְשְׂרוֹת. רִבִּי יוֹנָתָן בְּרֵיהּ דְּרִבִּי יִצְחָק בַּר אָחָא שָׁמַע לָהּ מִן הָדָא אֵין מְעַבְּרִין אֶת הַשָּׁנָה לֹא בִשְׁבִיעִית וְלֹא בְמוֹצָאֵי שְׁבִיעִית וְאִם עִבְּרוּהָ הֲרֵי זוּ מְעוּבֶּרֶת. בְּחֹדֶשׁ אֶחָד שֶׁהוּא מוֹסִיף לֹא פָטוּר הוּא מִמַּעְשְׂרוֹת. עַד כְּדוֹן בִּשְׁבִיעִית. מוֹצָאֵי שְׁבִיעִית מְנַייִן. אָמַר רִבִּי אָבוּן שֶׁלֹּא לְרַבּוֹת בְּאִיסּוּר חָדָשׁ.
Traduction
Quant à ce privilège des pauvres, R. Imi au nom de R. Simon b. Lakish dit: le premier enseignement de la Mishna est conforme à l’avis de Shammaï exprimé plus loin (6, 1), où il est dit: ''selon l’école de Shammaï (266)''D'après son adversaire Hillel, l'abandon limité aux pauvres n'est pas admissible; en ce cas donc, les obligations légales subsistent, et l'on est tenu de donner la dîme, car c'est une amende en faveur du pauvre, et non le glanage qui lui est dû.'', ce qui est abandonné aux pauvres seuls peut être considéré comme abandonné à tout venant'' (ce qui n’appartient plus à un seul n’entraîne pas d’obligation). Il se peut même, répliqua R. Yossé, que la dispense soit conforme à l’avis de Hillel (267)Voir même série, (Sheqalim 1, 2) ( 46a).: car nous avons appris, dit-il, qu’en ce cas le propriétaire est dispensé de donner la dîme, la déclaration faite par un tribunal de l’amende qui entraîne l’abandon étant toujours valable, comme il est écrit (Esd 10, 8): tout individu qui ne se sera pas rendu dans les 3 jours au conseil des princes et des vieillards, perdra tous ses biens par droit d’anathème (le tribunal peut donc disperser des biens particuliers). Comment sait-on que le tribunal peut parfois dispenser de la dîme? R. Yonathan, fils de R. Isaac bar Aha le déduit de ceci: on ne rend pas l’année embolismique, afin de mettre en harmonie l’année lunaire avec l’an solaire, est-il dit (268)''Tossefta sur Rosh Hashana 2; Sheqalim, 3.'', si c’est une 7ème année agraire, ni si elle est une 8ème année (269)Afin de ne pas retarder le retour des blés.; mais si le tribunal l’a déclaré ainsi, c’est un point admis (270)Quoique la déclaration du tribunal soit erronée, l'on reste tenu d'abandonner les fruits à tout venant.. Or, en prolongeant l’année d’un mois supplémentaire (l’abandon étant juridique), n’est-on pas dispensé de donner la dîme? (puisque l’on en est dispensé d’ordinaire dans 50 ’année du repos agraire, où tous les produits sont abandonnés publiquement? Donc, le tribunal peut accorder cette dispense). On sait, par ce qui précède, pourquoi la 7ème année ne doit pas recevoir d’addition; mais quel est le motif pour la huitième? C’est, dit R. Aboun, pour ne pas augmenter la durée de l’interdiction des nouveaux fruits en ce mois (ce mois additionnel resterait soumis aux lois agraires de l’an 7).
Pnei Moshe non traduit
דבית שמאי היא. הא דאמרינן דמשום קנס נותן את כל הנוגעות בארץ לעניים ואע''ג דאין הכל לקט מ''מ ב''ד הפקירו את שלו לעניים וכב''ש אתיא דאמרי' לקמן בריש פ''ו דהפקר לעניים הוי הפקר:
א''ל ר' יסא שמענו שהוא פטור ממעשרות. בתמיה וכי שמענו שיהא פטור ממעשרות אלא לד''ה הוא משום קנס כדאמר לקמן דלב''ה אה''נ דעניים מעשרין ואוכלין ואיידי דבעי לאתויי להא דלקמן וכמו שהוא שנוי בפ''ק דשקלים לא אסיק למילתיה עד לבסוף וה''ג בשקלים. מנין שהפקר ב''ד הפקר דכתיב וכו':
מנין שהוא פטור ממעשרות כשאר הפקר.
שמע לה מן הדא. דהפקר ב''ד ג''כ פטור ממעשרות דתנינן אין מעברין את השנה בשביעית כדאמרינן בפ''ו דנדרים ובפ''ק דסנהדרין ובכמה מקומו' לפי שמאריכין עליהן איסור עבודת קרקע ולא במוצאי שביעי' כדמפרש טעמא לקמן.
ואם עברוה הרי זו מעוברת. והשתא מדקאמר דבדיעבד ה''ז מעוברת וכי בחודש אחד שהב''ד מוסיף על השנה לא מפרישין המעשרות שהרי שנת שביעית פטורה מן המעשרות אלמא דהפקר ב''ד הוי הפקר ופטור ממעשרות.
עד כדון שביעית. דאיכא נמי טעמא דאין מעברין לכתחילה שלא להפקיע חודש אחד יותר מן המעשרות:
מוצאי שביעית מנין. כלומר מ''ט ובשקלים גריס מוצאי שביעית מאי דהא שמינית חייבת במעשרות ואמאי אין מעברין לכתחילה:
שלא לרבות באיסור חדש. לפי שהישן כלה וכשמעברין בשמינית מאריכין עליהן איסור חדש:
רִבִּי זְעִירָא בְשֵׁם רִבִּי אַבָּהוּ הָדָא דְּתֵימַר עַד שֶׁלֹּא הִתִּיר רִבִּי לְהָבִיא יֶרֶק מִחוּצָה לָאָרֶץ לָאָרֶץ. אֲבָל מִשֶּׁהִתִּיר רִבִּי לְהָבִיא יֶרֶק מִחוּצָה לָאָרֶץ הִיא שְׁבִיעִית הִיא שְׁנֵי שָׁבוּעַ. תַּנִּי אֵין מְעַבְּרִין אֶת הַשָּׁנָה לֹא בִשְׁבִיעִית אֶלָּא בִשְׁאָר שְׁנֵי שָׁבוּעַ וְאִם עִבְּרוּהָ הֲרֵי זוּ מְעוּבֶּרֶת. אָמַר רִבִּי מָנָא הָדָא דְתֵימַר בָּרִאשׁוֹנָה שֶׁהָיוּ הַשָׁנִים כְּסִדְרָן. אֲבָל עַכְשָׁיו שֶׁאֵין הַשָׁנִים כְּסִדְרָן הִיא שְׁבִיעִית הִיא שְׁנֵי שָׁבוּעַ.
Traduction
R. Zeira dit au nom de R. Abahou (271)''Voir même série, (Sheviit 6, 4) ( 37a); (Sanhedrin 1, 2) ( 18d).'': la défense d’augmenter l’année d’un mois n’était applicable toutefois qu’aussi longtemps que, selon Rabbi il n’était pas permis d’importer en Palestine des légumineux provenant de l’extérieur (par crainte d’une confusion entre les produits du dehors et ceux de l’intérieur du pays; il ne fallait donc pas prolonger la défense); mais du moment où Rabbi autorisa ce transport, il importait peu que ce soit la 7ème année, ou une des autres années de la période agraire (il n’y aurait plus de motif pour ne pas la prolonger). On a enseigné: on ne rend pas l’année embolismique, ni si elle est une 7ème année agraire, ni si elle est la suivante ou 8ème, mais on choisit pour cela une des autres années de la période; cependant, si le tribunal l’a déclaré ainsi, ce sera admis pour tous. Toutefois, dit R. Mena, cela n’avait été dit qu’en principe, lorsque les années de la vie étaient uniformes (272)''Le terme employé ici peut signifier régulier; il s'agit peut-être des années régulières lunaires ayant 355 jours.'' (que chacun cultivait la terre en paix): mais depuis qu’elles ne le sont plus (qu’Israël est dépossédé), il est indifférent que ce soit en la 7ème année, ou une des autres.
Pnei Moshe non traduit
הדא דתימר. דאין מעברין בשביעית:
אבל משהתיר רבי להביא ירק בשביעית מח''ל לארץ כדאמרינן לקמן פ''ו דשביעית הלכה ד':
היא שביעית היא שאר שני שבוע. הואיל ושכיחי מח''ל בארץ אין חילוק בין שביעית לשאר שני שבוע ומעברין:
הדא דתימר בראשונה. שהיו השנים כסדרן:
שהיו כתיקנן. בבישול התבוא' והפירו' בזמנן ואז היו מקפידין בעיבור השנה בשביעית ובמוצאי שביעי' מטעמא דאמרינן אבל עכשיו שאין השנים כתיקנן ופעמים מתאחרין להתבשל התבואה והפירות אין חילוק בין שביעית לבין שאר שני שבוע ומעברין לפי צורך הזמן וכן תנינן בברייתא דשל בית ר''ג עברוה במוצ''ש מיד:
תַּנִּי שֶׁל בֵּית רַבָּן גַּמְלִיאֵל עִבְּרוּהָ בְמוֹצָאֵי שְׁבִיעִית מִיָּד אָמַר רִבִּי אָבִין מִן הָדָא לֵית אַתְּ שְׁמַע מִינָהּ כְּלוּם שְׁמוֹר אֶת חֹדֶשׁ הָאָבִיב. שָׁמְרֵהוּ עַד שֶׁיָּבוֹא בְחִידּוּשׁוֹ.
Traduction
On a aussi enseigné, chez R. Gamliel (273)Voir Babli, Sanhedrin 12a., que l’addition d’un mois embolismique avait lieu dans l’année qui suit la 7ème ou repos agraire (elle est admise aussitôt après, car depuis cette fixation le temple de Jérusalem est détruit). Il n’y a rien à conclure de l’addition embolismique pour l’abandon au public, dit R. Abin (selon lequel toute addition peut avoir lieu indifféremment, en vertu d’un texte de la loi). Comme il est dit (Dt 16, 1): observe le mois des épis (le premier), il faut le garder jusqu’à ce qu’ait lieu le retour des produits dans toute leur nouveauté et fraîcheur (et, au lieu de le redoubler, on redouble le mois précédent, Adar (274)Voir notre Almanach perpétuel hébreu français. Avant-propos., lorsqu’il y a lieu d’établir une intercalation de mois embolismique).
Pnei Moshe non traduit
א''ר אבין וכו'. וכן הוא בשקלים שם. כלומר דר' אבין מדחי לה להא דמייתי ראיה דהפקר ב''ד פטור מן המעשרות מעיבור השנה בשביעית וקאמר דאין מן הדא לית את ש''מ כלום דשאני התם דיש לעיבור השנה רמז מן התוד' דכתיב שמור את חודש אביב שמרהו עד שיהא בחידושו שיהא החודש הזה בזמן אביב ולפיכך אף בשביעית אם עברוה לצורך מעוברת ולעול' בעלמא אין הפקר ב''ד פוטר ממעשרות:
וַיי דָא אֲמַר דָּא גָּדִישׁ שֶׁלֹּא לוּקָט תַּחְתָּיו. רִבִי מָנָא בְּשֵׁם רִבִּי שִׁמְעוֹן בֶּן לָקִישׁ דְּבֵית שַׁמַּאי. אָמַר לֵיהּ רִבִּי יָסָא שָׁמַעְנוּ דִבְרֵי הַכֹּל הִיא מִשּׁוּם קְנָס. וּכְבֵית הִלֵּל עֲנִייִם מְעַשְּׂרִים וְאוֹכְלִין.
Traduction
Qui est-ce qui, dans notre Mishna, dit qu’en cas d’amoncellement du blé sur un espace où les pauvres n’ont pas encore glané, on leur doit tout ce qui touche à la terre immédiatement (sans prélever de dîme)? C’est, d’après R. Mena au nom de R. Simon b. Lakish, un avis conforme à ce que dit Shammaï plus loin (6, 1), (car, d’après Shammaï seul, l’abandon fait exclusivement aux pauvres est admissible et dispensé des dîmes). R. Yossé dit: nous avons appris qu’il est dispensé de la dîme; c’est donc conforme à l’avis de tous, et la règle de la Mishna est imposée à titre d’amende (donc, le tribunal peut déclarer la dispense). L’école de Hillel dit (selon R. Mena précité) que les pauvres devront en prélever la dîme avant d’en manger (l’abandon aux pauvres seuls étant nul). R. Zeira ou R. Abahou dit au nom de R. Yohanan: lorsque la Mishna prescrit de donner aux pauvres le déchet approximatif, la proportion exige que ce soit 4 cabs par mesure appelée cour (le quart).
Pnei Moshe non traduit
והיידא אמר דא. ומהיכן שמענו זה דהפקר ב''ד פוטר ממעשר:
דא. מהאי מתני' שמענו גדיש וכו' וקאמר ר' מנא דב''ש היא אלמא דמשום הפקר ב''ד נגעו בה והוי כשאר הפקר ופטור ממעשרות.
א''ל ר' יסא שמענו שהוא פטור ממעשרו'. בתמיה והשתא מסיק לה למילתיה דר' יסא דלעיל. כלומר וכי שמענו ממתני' דפטור הוא ממעשר מה שנותן להעניים:
ד''ה היא משום קנס וכב''ה וכו'. כלומר הא דנותן הכל לעניים לד''ה הוא ומשום קנס שהגדיש על הלקט של עניים ולב''ה דסברי דהפקר כי האי שאינו אלא לעניים לאו הפקר הוא לפוטרו מן המעשר אה''נ דעניים מעשרין ואוכלין דאותן שאינם לקט ממש מתחייבין במעשר וכיון שנתערבו מעשרין את הכל ואכתי לא שמעינן מידי נמי ממתני' דהפקר ב''ד פוטר מן המעשרות:
רִבִּי זְעִירָא רִבִּי אַבָּהוּ בְשֵׁם רִבִּי יוֹחָנָן אַרְבַּעַת קַבִּין לְכוֹר. רִבִּי זְעִירָא בְּעִי קוֹמֵי רִבִּי אַבָּהוּ אַרְבַּעַת קַבִּין לְכוֹר אוֹ לְבֵית כּוֹר. אָמַר לֵיהּ לְבֵית כּוֹר. תַּמָּן תַּנֵּינָן מַה קִיצְבָה כְּרִי אֶלָּה אִם כֵּן יֵשׁ בָּהּ כְּדֵי נִיפְלָה. אָמַר רִבִּי אַבָּהוּ בְּנוֹפֵל לָהּ כְּדֵי לְזוֹרְעָהּ וְכָא הוּא אָמַר הָכֵן.
Traduction
⁠—Mais, demanda R. Zeira en présence de R. Abahou, est-ce que l’on entend qu’il faut laisser quatre cabs par chaque cour récolté, ou est-ce seulement pour un espace de terrain pouvant fournir cette quantité? La proportion est établie, lui fut-il répondu, d’après un tel espace. On a enseigné ailleurs (275)Mischna, IVe partie, (Baba Metsia 9, 5), et cf. ci-après, (Kilayim 2, 2): selon R. Juda quelle doit être la mesure du rendement minimum d’un champ affermé (pour être contraint de le cultiver)? Au moins l’équivalent de la semence qui y a été jetée. Selon R. Abahou, il faut qu’il y soit tombé assez pour l’ensemencer. Comment se fait-il qu’ici l’on détermine la mesure précise (4 cabs par cour), tandis que là on parle de l’équivalent aux semences? (la question n’est pas résolue).
Pnei Moshe non traduit
ארבעת קבין לכור. לפרש דברי רשב''ג במתני' קאמר דכדי נפילה הוא ד' קבין לכור.
לכור או לבית כור. אם השיעור ד' קבין לכור תבואה שלכל כור תבואה שלוקט מן השדה נותן ד' קבין לעניים או לבית כור זרע קאמר דלשדה שזרעו בה כור נותן ד' קבין:
תמן תנינן. פ''ט דב''מ המקבל שדה מחבירו ולא עשתה אם יש בה כדי להעמיד כרי חייב ליטפל בה א''ר יהודה מה קצבה בכרי אלא אם יש בה כדי נפילה ומפרש התם ר' אבהו בנופל בה כדי לזורעה כלומר אם עשתה כל כך שיכול לזרוע בה לשנה הבאה חייב להיטפל בה אלמא דבכדי נפיל' אתבואה קאי שזורעין בה והכא הוא אומר הכן בתמיה דמפרש לכור על מקום בית כור זרע וא''כ בכדי נפילה מה שראוי ליפול בדרך קצירה הוא ולא משני מידי:
Textes partiellement reproduits, avec autorisation, et modifications, depuis les sites de Torat Emet Online et de Sefaria.
Traduction du Tanakh du Rabbinat depuis le site Wiki source