Berakhoth
Daf 39b
משנה: הָאוֹמֵר עַל קַן צִפּוֹר יַגִּיעוּ רַחֲמֶיךָ וְעַל טוֹב יִזָּכֵר שִׁמְךָ מוֹדִים מוֹדִים מְשַׁתְּקִין אוֹתוֹ. הָעוֹבֵר לִפְנֵי הַתֵּיבָה וְטָעָה יַעֲבוֹר אַחֵר תַּחְתָּיו וְלֹא יְהֵא סַרְבָּן בְּאוֹתָהּ שָׁעָה. וּמֵאַיִן הוּא מַתְחִיל מִתְּחִילַּת בְּרָכָה שֶׁטָּעָה זֶה.
Traduction
On fait taire l’officiant s’il ajoute (dans l’amida) ces mots: ''ta miséricorde s’étend aux nids des oiseaux (383)Lorsqu'on prend des poussins, il faut au préalable renvoyer la père, pour ne pas la faire souffrir de ce spectacle (Dt 22, 6) et 7. C'est une addition inutile.'': ou: ''que ton nom soit rappelé pour le bien que tu nous fais'', ou celui qui dit deux fois ''nous te rendons grâce''. Si l’officiant se trompe, un autre le remplacera, sans résister en ce moment (387)L'office divin ne permet pas que, par modestie, le fidèle se récuse., à l’invitation faite d’officier. Où le remplaçant doit-il recommencer l’office? Au commencement de la section où le premier s’est trompé.
Pnei Moshe non traduit
מתני' האומר על קן צפור יגיעו רחמיך. כמו שהגיעו רחמיך על קן צפור וגזרת לא תקח האם על הבנים כן חוס ורחם עלינו משתקין אותו שעושה מדותיו של ית' רחמים והן אינן אלא גזירת מלך על עבדיו:
ועל טוב יזכר שמך. משמע על טובתך נודה לך ועל הרע לא נודה והרי אנו חייבין לברך על הרעה כשם שמברכין על הטובה:
מודים מודים. דמחזי כמקבל שתי רשויות ואמרינן הכא בגמרא הדא דתימר בצבור אבל ביחיד תחנונים הן:
ולא יהא סרבן באותה שעה. כדרך שאר יורדים לפני התיבה שצריך לסרב פעם ראשונה אבל זה לא יסרב כשאומרים לו לך רד לפי שגנאי הוא שתהא התפלה מופסקת כל כך:
רִבִּי אֱלִיעֶזֶר אוֹמֵר בְּהוֹדָייָה. רִבִּי יוֹחָנָן בְּשֵׁם רִבִּי מַטִּין כְּרִבִּי אֱלִיעֶזֶר בְּיוֹם טוֹב שֶׁחָל לִהְיוֹת בְּמוֹצָאֵי שַׁבָּת מִיַּד. רִבִּי יִצְחָק רֻבָּה בְּשֵׁם רִבִּי הֲלָכָה כְּרִבִּי אֱלִיעֶזֶר בְּיוֹם טוֹב שֶׁחָל לִהְיוֹת בְּמוֹצָאֵי שַׁבָּת. רִבִּי יִצְחָק בַּר נַחְמָן בְּשֵׁם רִבַּי חֲנִינָא בֶּן גַּמְלִיאֵל הֲלָכָה כְּרִבִּי אֱלִיעֶזֶר לְעוֹלָם. רִבִּי אַבָּהוּ בְשֵׁם רִבִּי אֶלְעָזָר הֲלָכָה כְּרִבִּי אֱלִיעֶזֶר לְעוֹלָם. 39b אָמַר רִבִּי יַעֲקֹב בַּר אָחָא לָאו בְּגִין דַּאֲתוּן תַּרְתֵּיי שְׁמוּעִין אֶלָּא בְּגִין דְּרִבִּי יִצְחָק בַּר נַחְמָן וְרִבִּי אֶלְעָזָר תְּרַוֵּיהוֹן בְּשֵׁם רִבִּי חֲנִינָא בֶּן גַּמְלִיאֵל הֲלָכָה כְּרִבִּי אֱלִיעֶזֶר לְעוֹלָם.
Traduction
R. Eléazar dit de l’intercaler dans l’action de grâce''. R. Yohanan dit, au nom de Rabbi (377)B., Pessahim f. 103b.: On se range à l’avis de R. Eléazar, au cas où un jour de fête commence le samedi soir. R. Isaac Rabba dit aussi au nom de Rabbi: L’avis de R. Eléazar doit servir de règle en ce dernier cas. R. Isaac bar-Nahman dit au nom de R. Hanina ben-Gamliel: L’avis de R. Eléazar doit toujours servir de règle (378)Même un samedi soir ordinaire.. C’est ce que dit aussi R. Abahou, au nom de R. Eléazar (un rabbin bien postérieur au précédent, R. Eliézer). R. Jacob bar-Aha dit qu’il n’en est point ainsi, bien que vous ayez reproduit cet avis tous deux, mais parce que R. Isaac bar-Nahman et R. Eléazar l’ont répété tous deux au nom de R. Gamliel (379)Cf. ci-dessus, (4, 3)..
Pnei Moshe non traduit
מטין כר''א בי''ט וכו' מיד. כלומר אם מבדיל מיד ולאפוקי באם לא הבדיל במ''ש שיכול להבדיל אפילו בחמישי בשבת כדקאמר לקמן בהא אינן מטין לנהוג כר''א ולאומרה בהודאה:
ר' יצחק רבה בשם רבי. אמר דלא מטין איתמר אלא הלכה ומורין כן כר''א קאמר ובי''ט שחל להיות במ''ש:
לעולם. בין במ''ש בחול בין שחל י''ט בו וכן אמר ר' אבהו בשם ר' אלעזר דהוא אמורא הלכה כר''א לעולם:
אמר רב יעקב בר אחא. לר' אבהו לאו בגין דאתון תרתיי שמועין. כלומר לא בשבילכם ומפיכם אני מקבל הלכה זו דאתם שניכם אמוראים אתם ואומרים מפי השמועה ולא היותי סומך עליכם:
אלא בגין וכו' תרוויהון אמרו בשם ר' חנינא בן גמליאל דהוא תנא ושונה בברייתא כן דהלכה כר''א ועליו אני סומך:
וְאַבְדָּלָה בְּחוֹנֵן הַדַּעַת דִּבְרֵי חֲכָמִים רִבִּי עֲקִיבָה אוֹמֵר אוֹמְרָהּ בְּרָכָה רְבִיעִית בְּעַצְמָהּ. רִבִּי יַעֲקֹב בַּר אָחָא בְּשֵׁם שְׁמוּאֵל אוֹמֵר בְּרָכָה רְבִיעִית. אָמַר רִבִּי יוּדָן אוֹמֵר מַטְבֵּעַ בְּרָכָה וְאַחַר כַּךְ מַבְדִּיל. וַתְייָא כְּרִבִּי דְּרִבִּי אָמַר תִּמְהָנִי הֵיְאַךְ בִּטְּלוּ חוֹנֵן הַדַּעַת בְּשַׁבָּת אִם אֵין דֵעָה תְּפִילָּה מְנַיִין. וְכֹה אִם אֵין דֵעָה הַבְדָּלָה מְנַיִין. אָמַר רִבִּי יִצְחָק בַּר אֶלְעָזָר מַבְדִּיל וְאַחַר כַּךְ אוֹמֵר מַטְבֵּעַ בְּרָכָה.
Traduction
Selon les sages, il faut intercaler la formule de séparation dans la quatrième section; R. aqiba dit qu’il faut en faire une quatrième bénédiction à part. C’est aussi l’avis de R. Jacob bar-Aha, au nom de R. Samuel. R. Judan dit d’en faire un supplément à la formule habituelle de la 4ème bénédiction. Ceci est conforme à l’avis de Rabbi, qui dit: Je me suis étonné que l’on ait abrogé au samedi la quatrième section, par laquelle on sollicite de Dieu la faveur d’être intelligent, car sans intelligence on ne saurait prier, et de même, sans intelligence on ne saurait établir de distinction ou séparation.
Pnei Moshe non traduit
והבדלה בחונן הדעת דברי חכמים ר''ע וכו'. כך היא שנויה בברייתא:
בשם שמואל אומר ברכה רביעית. כלו' דשמואל פוסק כר''ע:
אומר מטבע ברכה. של אתה חונן אומר כולה ואח''כ אומר להבדלה כדי לסמוך אותה לאתה חונן ואינו כוללה בתוך מטבע הברכה:
ואתיא כרבי. דאמר בפרק דלעיל בהלכה ד' תמיהני וכו' לענין תפלה והכא נמי אם אין דיעה הבדלה מנין והלכך שייכא הבדלה לברכת אתה חונן דעת:
מבדיל. אומרה להבדלה אחר ג' ברכות ואח''כ מטבע ברכה של חונן הדעת וכולהו אליבא סברא דרבי פליגי:
רִבִּי אֶלְעָזָר בֶּן רִבִּי הוֹשַׁעְיָא וּבִלְבַד שֶׁלֹּא יִפְחוֹת מִשָּׁלֹשׁ אַבְדָּלוֹת. אָמַר רִבִּי יוֹחָנָן אָ‍ֽמְרוּ הַפּוֹחֵת לֹא יִפְחוֹת מִשָּׁלֹשׁ וְהַמּוֹסִיף לֹא יוֹסִיף יוֹתֵר מִשִּׁבְעָה אַבְדָּלוֹת. לֵוִי אָמַר וּבִלְבַד מֵאַבְדָּלוֹת הָאֲמוּרוֹת בַּתּוֹרָה. נָחוּם בֵּירִבִּי סִימַאי נְפַק וָמַר בְּשֵׁם אָבוֹי וַאֲפִילוּ אַבְדָּלָה אַחַת. וְאָמַר רִבִּי אַבָּהוּ וְצָרִיךְ לַחְתּוֹם בְּהַבְדָּלָה. רִבִּי מָנָא בְעִי מֵעַתָּה אֲפִילוּ פָּתַח בְּמַבְדִּיל בֵּין קוֹדֶשׁ לְחוֹל וְחוֹזֵר וְחוֹתֵם בְּמַבְדִּיל בֵּין קוֹדֶשׁ לְחוֹל. אָמַר רִבִּי יוֹסֵי בֵּי רִבִּי בוּן וְלֹא מִבְּרָכוֹת שֶׁפּוֹתְחִין בָּהֶן בְּבָרוּךְ וְחוֹתְמִין בְּבָרוּךְ הֵן.
Traduction
R. Isaac bar-Eléazar dit: On récite d’abord la formule de séparation, puis celle de la prière usuelle. R. Eléazar bar-R. Oshia ajoute qu’il ne faut pas établir moins de trois distinctions. R. Yohanan dit qu’il ne faut ni en établir moins de trois, ni en ajouter plus de sept. Enfin Levi dit: Il faut que ces distinctions soient de celles établies par la Loi. Nahoum arriva et dit, au nom de son père, qu’une seule distinction suffit (380)Entre la sainteté et le profane.. R. Abahou dit encore qu’il faut terminer la formule par une distinction. Mais alors, demanda R. Mena, si l’on a commencé par les mots: ''qui sépare le jour sacré du profane'', doit-on aussi terminer de même? -Certes, dit R. Yossé bar-R. Aboun, car c’est une des formules de bénédiction qui commencent et terminent par les mots: ''loué soit Dieu''.
Pnei Moshe non traduit
ואפילו הבדלה אחת. המבדיל בין קדש לחול:
מעתה. לדברי רבי אבהו דאמר וצריך לחתום בהבדלה ומשמע דעל דברי נחום בר' סימאי קאמר א''כ אפי' פתח במבדיל בין קדש לחול בלבד יחזור ויחתום במבדיל בין קדש לחול בתמיה:
אמר ר' יוסי בר' בון. ומה אתה מתמה בכך וכי לא מברכות שפותחין וחותמין בהן בברוך וכך תקנו ואפי' לא פתח אלא במבדיל בין קדש לחול ולא אמר אח''כ לשאר הבדלות חוזר וחותם במבדיל בין קדש לחול דהא יוצא הוא בהבדלה אחת ומטבע הברכה בפתיחה וחתימה אינו יכול לשנותה:
רִבִּי אֶלְעָזָר בֶּן אַנְטִיגְנוֹס בְּשֵׁם רִבִּי אֶלְעָזָר בֵּירִבִּי יַנַּאי זֹאת אוֹמֶרֶת שֶׁאָסוּר לַעֲשׂוֹת מְלָאכָה עַד שֶׁיַּבְדִּיל. כְּמַה דְּאָמַר אָמַר אָסוּר לַעֲשׂוֹת מְלָאכָה עַד שֶׁיַּבְדִּיל. וְדִכְוָתָהּ אָסוּר לוֹ לְאָדָם לִתְבּוֹעַ צְרָכָיו עַד שֶׁיַּבְדִּיל.
Traduction
R. Eléazar ben-Antigonos dit, au nom de R. Eléazar bar-Yanaï: La règle de Mishna prouve qu’il est interdit de travailler avant d’avoir prononcé la formule de séparation. De même que l’on vient de dire qu’il est interdit de travailler (le samedi soir) avant d’avoir prononcé la formule de séparation, de même il est interdit avant cet énoncé de demander de dont a besoin (par les vœux exprimés dans l’amida; aussi la dit-on dans la première des sections consacrées aux nécessités de la vie).
Pnei Moshe non traduit
זאת אומרת. מדקאמר צריך לסמוך אותה לחונן הדעת ואמר ר' יצחק בר' אלעזר דמבדיל ואח''כ אומר מטבע ברכת אתה חונן שמעינן מהא שאסור לעשות מלאכה קודם שיבדיל והלכך כמה דאתאמר שאסור במלאכה קודם הבדלה ודכוותה אמרינן נמי דאסור לו לאדם לתבוע צרכיו עד שיבדיל והיינו טעמא דמבדיל ואח''כ אומר מטבע ברכה:
רִבִּי זְעִירָא רִבִּי אֶלְעָזָר בֶּן אַנְטִיגְנוֹס בְּשֵׁם רִבִּי אֶלְעָזָר בֵּירִבִּי יַנַּאי בְּשֵׁם רִבִּי יוּדָה בְּרִיבִי אִם לֹא הִבְדִּיל בְּמוֹצָאֵי שַׁבָּת מַבְדִּיל אֲפִילוּ בַּחֲמִישִׁי בְּשַׁבָּת. הֲדָא דְּאַתְּ אָמַר בְּמַבְדִּיל בֵּין קוֹדֶשׁ לְחוֹל. אֲבָל בּוֹרֵא מְאוֹרֵי הָאֵשׁ אוֹמְרָהּ מִיַּד.
Traduction
R. Zeira et R. Eléazar bar-Antigonos disent au nom de R. Ianaï et au nom de R. Juda: Si l’on n’a pas récité la dite formule le samedi soir, il faut la dire n’importe quand jusqu’au jeudi soir; cette règle, toutefois, s’applique à la formule de séparation, mais non à la bénédiction de la lumière, qu’il faut dire de suite (dès la vue du feu, le samedi soir).
Pnei Moshe non traduit
הדא דאת אמר. לא שנו אלא בברכת המבדיל בין קודש לחול דאותה יכול לומר אפי' בחמישי בשבת אבל ברכת מאורי האש אומרה מיד במוצאי שבת דוקא ולפי שתחלת ברייתו של אש במוצאי שבת היתה:
רִבִּי זְעוּרָא בְּשֵׁם רַב יְהוּדָה רִבִּי אַבָּא בְּשֵׁם אַבָּא בַּר יִרְמְיָה אֲפִילוּ יוֹם טוֹב שֶׁחָל לִהְיוֹת בְּאֶמְצַע שַׁבָּת אוֹמֵר בֵּין יוֹם הַשְּׁבִיעִי לְשֵׁשֶׁת יְמֵי הַמַּעֲשֵׂה. אָמַר רִבִּי זְעוּרָא לְרַב יְהוּדָה וְכִי שֵׁשֶׁת יְמֵי מַעֲשֵׂה לְפָנָיו. אָמַר לֵיהּ וְכִי יֵשׁ טוּמְאָה וְטָהֳרָה לְפָנָיו.
Traduction
R. Zeira dit, au nom de R. Juda, et R. Abba, au nom de Abba bar-Jérémie, que, même après un jour de fête qui tomberait au milieu de la semaine, on doit dire les mots: ''qui distingue entre le septième jour et les jours de travail''. -Mais, objecta R. Zeira à R. Juda, il n’y a plus alors six jours de travail? -Cela ne fait rien, fut-il répondu; on n’observe pas plus l’ordre en cela que dans la distinction énoncée entre ''l’impureté et la pureté'' (car si l’ordre des mots avait une signification rigoureuse, on semblerait attribuer l’impureté à la fête: hypothèse inadmissible).
Pnei Moshe non traduit
אומר. בהבדלה בין יום השביעי וכו' ואע''פ שאין עכשיו מוצאי שבת:
וכי יש טומאה וטהרה לפניו. ואע''פ כן אומר להבדיל בין הטמא לטהור לפי שסדר הבדלות הוא מונה וה''נ בי''ט באמצע שבת אומר ג''כ בין יום השביעי לששת ימי המעשה:
רִבִּי יִרְמְיָה רִבִּי זְעִירָא בְּשֵׁם רַב חִייָא בַּר אַשִּׁי צָרִיךְ לוֹמַר הָחֵל עָלֵינוּ אֶת הַיָּמִים שֵׁשֶׁת יְמֵי הַמַּעֲשֵׂה הַבָּאִים לִקְרָאתֵינוּ לְשָׁלוֹם. רִבִּי אַבָּא מוֹסִיף וְהַשְׁמִיעֵנוּ בָּהֶן שָׂשׂוֹן וְשִׂמְחָה. רִבִּי חִזְקִיָּה בְּשֵׁם רִבִּי יִרְמְיָה הֲבִינֵנוּ וְלַמְּדֵינוּ. רִבִּי חִזְקִיָּה בְּשֵׁם רִבִּי יִרְמְיָה הָעוֹנִין אָמֵן צְרִיכִין לִיתֵּן עֵינֵיהֶן בַּכּוֹס וְעֵינֵיהֶן בַּנֵּר. רִבִּי חִזְקִיָּה בְּשֵׁם רִבִּי יִרְמְיָה אַרְבַּעַת מִינִין שֶׁבְּלוּלָב נִיטָּלִין דֶּרֶךְ גִּידוּלֵיהֶן.
Traduction
R. Jérémie et R. Zeira disent, au nom de R. Hiya bar-Ashé, qu’il faut réciter ces mots (381)Encore en usage dans les chants traditionnels du samedi soir.: ''Fais-nous commencer favorablement les six jours de travail qui nous arrivent en paix''. R. Aba dit d’ajouter les mots: ''Fais-nous entendre des sujets de joie et d’allégresse''. Et R. Ezéchia ajoute au nom de R. Jérémie, ces mots: ''Fais-nous comprendre et enseigne-nous ta loi''. R. Ezéchia dit, au nom de R. Jérémie: Lorsqu’on répond amen après la formule de bénédiction, il faut lever les yeux sur la coupe de vin, puis sur la lumière. R. Ezéchia, au nom de R. Jérémie, dit encore (comme souvenir d’à-propos): Il faut tenir les quatre espèces du faisceau du lulav (382)A la fête des Tabernacles, on tient réunis au temple, pendant la prière, une branche de palmier, un cédrat, des myrtes et des saules, selon la prescription du (Lv 22, 40). V. (Suka 3, 1). à la manière dont elles poussent (avec leurs racines au bas).
Pnei Moshe non traduit
העונין אמן. אחר הבדלה:
ועיניהן בנר. באמן אחר מאורי האש:
ר' חזקיה בשם ר' ירמיה. כמו ואמר וכו' ואיידי דקאמר למימריה דר' חזקיה בשם ר' ירמיה אמר נמי להא דארבע מינין שבלולב צריך שיהא נוטלין דרך גדילתן ולא שיהפכן:
Berakhoth
Daf 40a
הלכה: 40a רִבִּי פִּינְחָס בְּשֵׁם רִבִּי סִימוֹן כְּקוֹרֵא תִּיגָר עַל מִדּוֹתָיו שֶׁל הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא. עַל קַן צִפּוֹר הִגִּיעוּ רַחֲמֶיךָ וְעַל אוֹתוֹ הָאִישׁ לֹא הִגִּיעוּ רַחֲמֶיךָ. רִבִּי יוֹסֵי בְּשֵׁם רִבִּי סִימוֹן כְּנוֹתֵן קִצְבָא לְמִדּוֹתָיו שֶׁל הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא. עַד קַן צִפּוֹר הִגִּיעוּ רַחֲמֶיךָ. אִת תְּנַיֵּי תַּנִּי עַל. וְאִית תְּנַיֵּי תַּנִּי עַד. מַאן דָּמַר עַל מְסַייֵעַ לְרִבִּי פִּינְחָס. וּמַאן דָּמַר עַד מְסַייֵעַ לְרִבִּי יוֹסֵי. אָמַר רִבִּי יוֹסֵי בֵּי רִבִּי בּוּן לָא עָ‍ֽבְדִּין טָבוּת שֶׁעוֹשִׂין לְמִדּוֹתָיו שֶׁל הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא רַחֲמִים. וְאִילֵּין דִּמְתַרְגְּמִין עַמִּי בְּנֵי יִשְׂרָאֵל כְּמַה דַּאֲנָא רַחֲמָן בִּשְׁמַיִם כַּךְ תֶּהֱווּן רַחֲמָנִין בְּאַרְעָא. תּוֹרְתָא אוֹ רְחֵילָה יָתָהּ וְיַת בְּרָהּ לָא תִּיכְסוּן תְרַוֵּיהוֹן בְּיוֹמָא חַד לָא עָ‍ֽבְדִּין טָבָאוּת שֶׁהֵן עוֹשִׂין מִדּוֹתָיו שֶׁל הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא רַחֲמִים.
Traduction
R. Pinhas (384)Fraenkel corrige: R. Pinhas (d'après la suite)., au nom de R. Simon, explique ces interdictions: Elles peuvent faire supposer que l’on critique les attributs de Dieu (385)(Megila 4, 10).; c’est comme si l’on disait: Tu as eu pitié des nids d’oiseaux, mais non de moi. R. Yossé dit, au nom de R. Simon: On paraîtrait imposer une limite aux qualités de Dieu et dire: Ta miséricorde est allée jusqu’aux nids d’oiseaux (mais pas au-delà). Selon les uns, on a enseigné: ''que l’on ne dise pas sur les nids''; selon d’autres: ''jusqu’à eux''. Les premiers se fondent sur la version de R. Isaac, les seconds sur R. Yossé. R. Yossé bar-Aboun dit: Ils ne font pas bien de classer la miséricorde parmi les qualités du Tout-Puissant (ce ne sont pas là les effets de sa bonté, mais des lois posées par lui); ce sont ceux qui interprètent le passage (Ex 3, 10) et (Ex 7, 4) commençant par les mots: Mon peuple, les enfants d’Israël, et disent: Comme je suis miséricordieux au ciel soyez-le sur terre, et pour cette raison vous ne mangerez pas le même jour la vache ou la brebis avec son petit. Cette interprétation est fausse, attendu qu’elle présente une des lois de la justice divine comme un simple effet de sa miséricorde.
Pnei Moshe non traduit
גמ' ר' פינחס בשם רבי סימון כקורא תגר. כך הוא במגילה פ''ד וכן הוא לקמן. היינו טעמא דמשתקין אותו מפני שהוא נראה כקורא תגר על מדותיו של הקב''ה ואומר על קן צפור וכו' שהוא דבר קל ואינו חשוב ועל אותו האיש וכו' וכלומר דמשמעות דבריו הם כך ואף שאינו אומר בפירוש כן:
כנותן קצבה. זהו הטעם שהוא כנותן קצבה למדותיו יתברך ואומר עד כאן הגיעו רחמיך ואפילו עד קן צפור חוס ורחם עלינו וכדמפרש ואזיל שהיה גורס במתני' כהך תנא דתני עד קן צפור הגיעו רחמיך ובאמת אינו מפני הרחמים אלא גזירת המלך כך הוא:
לא עבדין טבות וכו'. והיינו טעמא שלא טוב הוא לעשות מדותיו של הקב''ה רחמים ואינן אלא גזרות המלך וזהו כר' יוסה:
ואלין דמתרגמין וכו'. מנהגם היה אחר שהיו קורין בתורה היו מתרגמין הפסוק להעם ואלו המתרגמין להפסוק שור או כשב וגו' ואותו ואת בנו לא תשחטו וגו' עמי בני ישראל וכו' לא טוב הן עושין ומהאי טעמא:
מוֹדִים מוֹדִים מְשַׁתְּקִין אוֹתוֹ. אָמַר רִבִּי שְׁמוּאֵל בַּר רַב יִצְחָק כִּי יִסָּכֵר פִּי דוֹבְרֵי שָׁקֶר. הֲדָא דְּאָמַר בְּצִיבּוּר. אֲבָל בְּיָחִיד תַּחֲנוּנִים הֵן.
Traduction
On fait taire celui qui dit deux fois: ''nous te rendrons grâce''. C’est, dit R. Samuel bar-R. Isaac, en vertu de ce verset (Ps 63, 12): La bouche des menteurs sera close (386)Ceci est dit contre les adhérents du dualisme, ou doctrine de deux pouvoirs divins.. Toutefois, ces additions ne sont interdites qu’en public, mais en particulier elles passent pour des supplications (et en ce cas il n’y pas d’hérésie possible).
Pnei Moshe non traduit
כי יסכר פי דוברי שקר. אלו האומרים מודים מודים ולפיכך סוכרין פיהם:
הָעוֹבֵר לִפְנֵי הַתֵּיבָה וְטָעָה. רִבִּי יוֹסֵי בֶּן חֲנִינָא בְּשֵׁם רִבִּי חֲנַנְיָה בֶּן גַּמְלִיאֵל טָעָה בְּשָׁלֹשׁ בְּרָכוֹת הָרִאשׁוֹנוֹת חוֹזֵר בַּתְּחִילָּה. אָדָא בַּר בַּר חָנָה גַּנִּיבָה בְּשֵׁם רַב טָעָה בְּשָׁלֹשׁ בְּרָכוֹת הָאַחֲרוֹנוֹת חוֹזֵר לָעֲבוֹדָה. רִבִּי חֶלְבּוֹ רַב חוּנָה בְּשֵׁם רַב טָעָה בְּשָׁלֹשׁ בְּרָכוֹת הָרִאשׁוֹנוֹת חוֹזֵר בַּתְּחִילָּה. בְּשָׁלֹשׁ בְּרָכוֹת הָאַחֲרוֹנוֹת חוֹזֵר לָעֲבוֹדָה. טָעָה וְאֵינוֹ יוֹדֵעַ אֵיכַן טָעָה חוֹזֵר לְמָקוֹם הַבָּרוּר לוֹ.
Traduction
Suite de la Mishna: Si l’officiant se trompe, un autre le remplacera, sans résister en ce moment (387)L'office divin ne permet pas que, par modestie, le fidèle se récuse., à l’invitation faite d’officier. Où le remplaçant doit-il recommencer l’office? Au commencement de la section où le premier s’est trompé. R. Yossé ben-Hanina dit, au nom de R. Hanina ben-Gamliel, que, si l’on s’est trompé aux trois premières bénédictions (388)Cette série d'attributs forme un ensemble., il faut recommencer le tout. Ada bar bar-Hana Gueniba dit de même au nom de Rav: si l’on s’est trompé dans les trois dernières bénédictions, on reprend à celle du culte (la 17ème). R. Helbo et R. Houna disent, au nom de Rav: Si l’on s’est trompé aux trois premières bénédictions, on recommence le tout; si l’on s’est trompé aux trois dernières, on reprend à la 17ème. Si l’on s’est trompé sans savoir où, on reprend à l’endroit que l’on est certain d’avoir bien dit.
Pnei Moshe non traduit
רבי חלבו. וכן אמר ר' חלבו ורב הונא בשם רב דקאמר נמי בג' הראשונות כמו ר''ח בן גמליאל:
חוזר למקום הברור לו. למקום שיודע בודאי שאמר לאותה הברכה ומשם ואילך יתחיל:
רִבִּי אָחָא וְרִבִּי יוּדָה בֶּן פָּזִי יָ‍ֽתְבִין בְּחַד כְּנִישְׁתָּא אָתִי עֲבַר חַד קוֹמִי תֵיבוּתָא וְאַשְׁגָּר חַד בְּרָכָה. אֲתוּן וְשַׁייְלוּן לְרִבִּי סִימוֹן. אָמַר לוֹן רִבִּי סִימוֹן בְּשֵׁם רִבִּי יְהוֹשֻׁעַ בֶּן לֵוִי שְׁלִיחַ צִיבּוּר שֶׁהִשְׁגִּיר שְׁתַּיִם שָׁלֹשׁ בְּרָכוֹת אֵין מַחֲזִירִין אוֹתוֹ. אַשְׁכַּח תְּנָיי וּפְלִיג. לַכֹּל אֵין מַחֲזִירִין אוֹתוֹ חוּץ מִמִּי שֶׁלֹּא אָמַר מְחַיֵּה הַמֵּתִים וּמַכְנִיעַ זֵדִים וּבוֹנֶה יְרוּשָׁלַיִם. אֲנִי אוֹמֵר מִין הוּא. שְׁמוּאֵל הַקָּטָן עֲבַר קוֹמִי תֵיבוּתָא וְאַשְׁגָּר מַכְנִיעַ זֵדִים בְּסוֹפָהּ שְׁרִי מַשְׁקִיף עֲלֵיהוֹן. אָ‍ֽמְרִין לֵיהּ לֹא שִׁיעֲרוּ חֲכָמִים בָּךְ.
Traduction
R. Aha et R. Juda ben-Pazi à l’endroit que l’on est certain d’avoir bien dit. R. Aha et R. Juda ben-Pazi étaient assis ensemble dans une synagogue. Au moment de la prière, l’un d’eux alla se placer devant la chaire de l’officiant (pour prier), et il oublia l’une des bénédictions. On vint alors demander à R. Simon ce qu’il fallait faire. Il répondit, au nom de R. Josué ben-Lévi: L’officiant qui aurait oublié même deux ou trois bénédictions n’est pas tenu de recommencer. On trouva ensuite un enseignement qui dit au contraire la règle suivante: Pour nulle section omise à n’a besoin de recommencer, excepté si l’on a omis celle de la résurrection des morts (2ème), ou de l’abaissement des orgueilleux (12ème), ou de la reconstruction du temple de Jérusalem (14ème), sous peine de passer pour un hérétique. Lorsque Samuel le Petit remplit une fois l’office (389)Babli, même traité, fol. 29a., il lui arriva d’omettre à la fin de la 12ème section les mots: il abaisse les orgueilleux (ou les méchants). Il se retourna vers l’auditoire (pour savoir si, de ce fait d’oubli, on allait le soupçonner d’hérésie); mais on lui dit: Nos sages n’ont pas pensé à toi (lorsqu’ils ont qualifié cet oubli d’hérésie).
Pnei Moshe non traduit
ואשגר חד ברכה. השמיטה באשגרת לשונו במרוצה ולא אמרה:
אין מחזירין אותו. מפני טורח הצבור:
אשכח תניי ופליג. אשכחן תנא דברייתא דפליג על הא דאמר ריב''ל בסתם דאין מחזירין אותו ולא מחלק מידי בין הברכות אבל האי תנא ס''ל דלכל אין מחזירין אותו חוץ ממי שלא אמר ג' אלו מחיה מתים וכו' שמחזירין אותו לפי שאני אומר מין הוא ואינו מאמין באלה וצריך שיאמר אותן:
ואשגר מכניע זדים. טעה והשמיט מכניע זדים:
בסופה. ובסוף התחיל להשקיף עליהם מה יאמרו לו על זה ואמרו לו לא שיערו חכמים בך ולא עליך אמרו כן דודאי לאדם כמותך אין לחשוד אותו בכך:
רִבִּי יַעֲקֹב בַּר אָחָא רִבִּי שִׁמְעוֹן בַּר אַבָּא בְּשֵׁם רִבִּי אֶלְעָזָר סָפֵק הִזְכִּיר שֶׁל רֹאשׁ חוֹדֶשׁ סָפֵק לא הִזְכִּיר מַחֲזִירִין אוֹתוֹ. לְאֵיכַן הוּא חוֹזֵר. שִׁמְעוֹן בַּר ווָא בְּשֵׁם רִבִּי יוֹחָנָן אִם עָקַר אֶת רַגְלָיו חוֹזֵר לְכַתְּחִילָּה. וְאִם לָאו חוֹזֵר לָעֲבוֹדָה. אָמַר רִבִּי יוּדָה בֶּן פָזִי הִסִּיעַ דַּעַת כְּמִי שֶׁעָקַר אֶת רַגְלָיו. וְאִילֵּין תַּחֲנוּנַיָּא צְרִיכָה.
Traduction
R. Jacob bar-Aha et R. Simon bar-Aba disent, au nom de Eliézer: En cas de doute sur la mention de la néoménie (en ce jour, dans l’amida), il faut recommencer. A quel endroit? Simon bar-Aba dit, au nom de R. Yohanan: Si l’on s’est reculé (en signe d’achèvement), il faut recommencer le tout; sinon il suffit de reprendre à la section du culte (17ème). R. Juda ben-Pazi dit: après avoir détourné la pensée de la prière (comme terminée, sans avoir fait les trois pas), c’est comme si l’on s’était reculé, et, pour ceux qui récitent des supplications (après l’amida) il y a doute (390)Le mot T)RIKHA dans ce Talmud, exprime le doute et l'incertitude (non: la nécéssité). s’ils doivent recommencer.
Pnei Moshe non traduit
הסיע דעת. הסיח דעתו מתפלתו אחר שגומרה ולא היה בדעתו לומר עוד איזה תתנונים הוי כמי שעקר את רגליו וחוזר לראש:
ואילין תחנוניא צריכה. ואם נזכר באותן תחנונים שאומר אחר התפלה מיבעיא לן אם הוי כעקר את רגליו או לא:
Textes partiellement reproduits, avec autorisation, et modifications, depuis les sites de Torat Emet Online et de Sefaria.
Traduction du Tanakh du Rabbinat depuis le site Wiki source