Guittine
Daf 20a
משנה: בָּרִאשׁוֹנָה הָיָה עוֹשֶׂה בֵית דִּין בְּמָקוֹם אַחֵר וּמְבַטְּלוֹ. הִתְקִין רַבָּן גַּמְלִיאֵל הַזָּקֵן שֶׁלֹּא יְהוּ עוֹשִׂין כֵּן מִפְּנֵי תִיקּוּן הָעוֹלָם. בָּרִאשׁוֹנָה הָיָה מְשַׁנֶּה שְׁמוֹ וּשְׁמָהּ שֵׁם עִירוֹ וְשֵׁם עִירָהּ וְהִתְקִין רַבָּן גַּמְלִיאֵל הַזָּקֵן שֶׁיְּהֵא כוֹתֵב אִישׁ פְּלוֹנִי וְכָל שֵׁם שֶׁיֵּשׁ לוֹ אִשָּׁה פְלוֹנִית וְכָל שֵׁם שֶׁיֵּשׁ לָהּ מִפְּנֵי תִיקּוּן הָעוֹלָם.
Traduction
Autrefois, le mari établissait un tribunal (composé de trois personnes), d’une autre localité, pour annuler l’envoi de l’acte de divorce (sans la présence de la femme). Puis R. Gamliel l’ancien établit la règle de ne pas agir ainsi, dans l’intérêt de l’ordre régulier du monde (99)A défaut de cette précaution, la femme qui aurait reçu un acte de divorce (annulé à son insu) pourrait se remarier à un autre. En principe, on modifiait, pour annuler l’acte, l’un des noms usuels du mari (100)S'il a deux noms, avec celui de la ville où il se trouve, et le nom de la femme avec la ville où elle se trouve; plus tard, R. Gamliel l’ancien établit la règle d’inscrire le nom du mari avec tous les surnoms qu’il porte (en n’importe quel endroit), et celui de la femme avec tous ses surnoms, dans l’intérêt des bonnes règles.
Pnei Moshe non traduit
מתני' בראשונה. לא היה מבטלו לא בפני השליח ולא בפני האשה אלא במקום שהיה עומד היה מבטלו בפני שלשה:
מפני תיקון העולם. שהשליח שאינו יודע בדבר מוליכו לה והיא נשאת בו:
בראשונה היה משנה שמו ושמה. כשהיו לו שני שמות א' כאן וא' במדינת הים היה מגרשה בשם הנוהג במקום כתיבת הגט ולא היה מקפיד לכתוב את שניהם:
מפני תיקון העולם. שלא יוציאו לעז על בניה מן השני לומר לא גירשה בעלה שאין זה שמו:
הלכה: הַשּׁוֹלֵחַ גֵּט לְאִשְׁתּוֹ כול'. 20a הָדָא פְלִיגָא עַל רִבִּי יוֹחָנָן. דְּרִבִּי יוֹחָנָן אָמַר. אָדָם מְבַטֵּל שְׁלִיחוּתוֹ בִּדְבָרִים. פָּתַר לָהּ מִשּׁוּם חוֹמֶר הוּא בָעֲרָיוֹת. עָשָׂה שָׁלִיחַ לְהוֹלִיךְ אֶת הַגֵּט צָרִיךְ לִתְּנוֹ לָהּ בִּפְנֵי שְׁנַיִם. וְאֵין הַשָּׁלִיחַ עוֹלֶה לוֹ מִשּׁוּם שְׁנַיִם. הָלַךְ הַשָּׁלִיחַ לְבַטֵּל אֶת הַגֵּט צָרִיךְ לְבַטְּלוֹ בִּפְנֵי שְׁנַיִם. וְהַשָּׁלִיחַ עוֹלֶה מִשּׁוּם שְׁנַיִם. הָלַךְ לְבַטֵּל אֶת הַגֵּט. אַשְׁכְּחֵיהּ בְּאִיסְטְרָטָא. אֲמַר לֵיהּ. הַהוּא גִיטָא דִּיהָבַת לָהּ. אֲמַר לֵיהּ. יְכִילִי לָהּ. מִי מִישְׁתָּעֵי שֶׁמָּא נְפַל מִינֵּיהּ. אֲמַר לֵיהּ. לֹא אָמַרְתָּ לִי יְכִילִית לָהּ. אֲמַר לֵיהּ. יְכִילִי לָהּ וְאָֽמְרָת לִי. יְהֵי לִי בְיָדֵיךְ. מָה. מֵאַחַר שֶׁיֵּשׁ בְּיָדוֹ לְגָרֵשׁ נֶאֱמָן. אוֹ מֵאַחַר שֶׁנִּמְצָא בְיָדוֹ אֵינוֹ נֶאֱמָן. חָלָה הַשָּׁלִיח. מָה אַתְּ עֲבַד לָהּ. כְּגִיטִּין כְּקִידּוּשִׁין. אִין תַּעַבְדִּינָהּ כְּגִיטִּין. בְּיַד כָּל אָדָם מָצוּי לְגָרֵשׁ. אִין תַּעַבְדִּינָהּ כְּקִידּוּשִׁין. לֹא בְיַד כָּל אָדָם מָצוּי לְקַדֵּשׁ.
Traduction
Cette Mishna (95)Lorsque notre Mishna dit de pouvoir annuler l'envoi de l'acte avant que la femme l'ait reçu, il ne s'agit pas d'annuler le divorce même paraît opposée à l’avis de R. Yohanan, qui dit ailleurs (96)''Cf J, (Qidushin 4, 8) ( 66a); B, ibid59'': L’homme peut annuler son message verbal par de nouvelles paroles (contraires). Toutefois, on peut répliquer ceci (voici en quoi consiste la divergence entre le présent cas et celui d’un mariage devenu nul): il y a là une gravité spéciale, en raison du crime possible d’adultère; c’est qu’en envoyant un messager chargé de porter l’acte de divorce à la femme, celui-ci est tenu de remettre l’acte devant deux témoins, sans que le messager soit admis à témoigner (97)Il faut en total, trois présents. Lorsque (à son tour) le second messager va annuler l’acte de divorce, il devra remplir son message devant deux témoins, et ce messager peut compter à titre de témoin. Un mari alla un jour annuler l’acte de divorce qu’il avait envoyé à sa femme; il rencontra le messager en route (strata), et lui demanda s’il avait remis l’acte? -Oui, répondit le messager. Pendant qu’il parle, le mari voit l’acte tomber des mains du messager, et il lui dit: ne m’as-tu pas déclaré avoir remis cet acte à ma femme? -C’est vrai, répond le messager; seulement, après acceptation, elle m’a chargé de le garder en dépôt. En un tel cas, dira-t-on qu’en raison de la faculté qu’avait le messager d’effectuer le divorce, on lui ajoute foi, et le mari ne peut plus revenir sur ce fait? Ou bien, puisque l’acte est encore présent aux mains du messager, celui-ci ne sera pas digne de foi, et le mari pourra annuler l’envoi? (Question non résolue). Si le second messager du mari tombe malade en route, peut-il à son tour constituer un substitut, ou non? Faut-il l’envisager au point de vue du divorce, ou à celui de la consécration (98)Cf (Guitin 3, 5) fin d’une femme? Or, voici en quoi consiste la distinction: N’importe qui est apte à remettre un acte de divorce, tandis que l’on ne peut pas confier à chacun la mission de consacrer un femme pour épouse (question non résolue).
Pnei Moshe non traduit
גמ' הדא פליגא על ר' יוחנן. מתני' דקתני הגיע בשליח כו' דמשמע דוקא לשליחות הוא דיכול לבטל בדיבו' זה אבל הגט גופיה לא בטיל ואם חזר ונמלך ורוצה לגרש חוזר ומגרש בו פליגא על ר' יוחנן:
דר' יוחנן אמר. בפ' עשרה יוחסין גבי האשה שנתנה רשות לשלוחה לקדשה והלכה וקידש' את עצמה. וכדמפרשינן התם שאע''פ שלא קידשה את עצמה יכולה לחזור בה דאדם מבטל שליחותו בדברים דאתי דיבור ומבטל דיבור ולדידיה גט גופיה נמי יהא בטל:
פתר לה. ר''י היינו טעמא דמתני' דהגט אינו בטל משום חומר הוא בעריות ואע''ג דבקידושין בטל התם דיבור ודיבור הוא אבל הכא בגט חשיב מעש' ולא אתי דיבור ומבטל מעשה:
ואין השליח עולה משום שנים. דבעינן שנים מלבד השליח כדי שיהו עם השליח שלשה דבקיום שטרות ב''ד של ג' בעי והשליח מצטרף לב''ד:
הלך השליח. שליח השני של הבעל ששלח לבטל את הגט צריך לבטלו בפני שנים:
והשליח עולה משם שנים. דבביטול הגט אין צריך לישא וליתן בדבר ובשנים סגי להו:
הלך. הבעל לבטל את הגט:
ואשכחי' באיסטרט'. מצאו להשליח על הדרך וא''ל ההוא גיטא דיהבת לה אם נתת לה כבר את הגט והשיב השליח יכילי לה לשון הגעה כלומר שכבר הגעתי לה הגט א''נ יבילי לה:
מי מישתעי שמע נפל מיניה. ובעוד שהוא מדבר עמו שמע שהגט נפל ממנו וא''ל לא כך אמרת לי נתתי לה הגט והשיב השלי' כן הוא שכבר נתתי לידה והיא החזירה לידי ואמרה יהא לפקדון בידך:
מה. ובעי הש''ס בכה''ג מאי מי נימא מאח' שהיה ביד השליח לגרש נאמן הוא במה שאומר ושוב אין הבעל יכול לבטל דהגיע הגט לידה או דילמא מאחר שנמצא הגט עכשיו בידו אינו נאמן לומר שכבר נתן לה והוא החזירה לידו ויכול לבטל השליחית ולא איפשיטא:
חלה השליח. זה השליח ששלחו הבעל לבטל הגט חלה מהו אם יכול לעשות שליח אחר או לא:
מה את עבד ליה כגיטין כקידושין. למאי תדמי ליה אם לשליח הגט דתנן בפרק דלעיל חלה ה''ז משלחו ביד אחר וכדמפרש התם טעמ' דביד כל אדם מצוי לגרש וה''נ שליח השני נמי יכול לבטל או דילמא כקידושין מדמינן לה וכדאמרינן שם שאין שליח קידושין יכול לעשות שליח אחר לפי שאין ביד כל אדם מצוי לקד' וה''נ לא יכול לעשות שליח אחר דשמא הבעל הקפיד לעשותו שליח שהוא יכול לפייסה שתחזור בה ויבטל הגט ולא לאחר ולא איפשיטא:
הלכה: בָּרִאשׁוֹנָה הָיָה עוֹשֶׂה בֵית דִּין כול'. לֵית הָדָא פְלִיגָא עַל רֵישׁ לָקִישׁ. דְּרֵישׁ לָקִישׁ אָמַר. אֵין אָדָם מְבַטֵּל שְׁלִיחוּתוֹ בִּדְבָרִים. פָּתַר לָהּ בְּבֵית דִּין שֶׁכּוֹחוֹ מְרוּבֶּה.
Traduction
Notre Mishna n’est-elle pas opposée à l’avis de R. Simon b. Lakish (en permettant d’annuler l’acte de divorce), puisqu’il dit (contrairement à R. Yohanan) (101)Cf J, (Terumot 3, 4): l’homme ne peut pas annuler son message verbal par de nouvelles paroles? R. Simon b. Lakish justifie l’avis de la Mishna, en disant qu’elle permet l’annulation par suite de la constitution d’un tribunal, dont le pouvoir a plus d’effet que la faculté d’un particulier.
Pnei Moshe non traduit
גמ' לית הדא פליגא. וכי לא פליגא המתני' דקתני היה מבטל להגט על ר''ל דפליג על ר' יוחנן ואמר דאין אדם מבטל שליחותו בדברים דלא אתי דיבור ומבטל דיבור:
פתר לה. ר''ל שאני מתני' דבב''ד מיירי שכחן מרובה ולפיכך היה יכול לבטלו:
Guittine
Daf 20b
מִפְּנֵי תִיקּוּן הָעוֹלָם. אָֽמְרִין בְשֵׁם רֵישׁ לָקִישׁ. שֶׁלֹּא תָבוֹא לִידִי מַמְזֵירוּת. וְאָֽמְרִין בְשֵׁם רֵישׁ לָקִישׁ. שֶׁלֹּא תְהֵא יוֹשֶׁבֶת עֲגוּנָה. מָאן דְּאָמַר. שֶׁלֹּא תְהֵא יוֹשֶׁבֶת עֲגוּנָה. סְבוּרָה שֶׁבִּיטְּלָהּ וְהוּא לֹא בִיטֵּל וְנִמְצֵאת יוֹשֶׁבֶת עֲגוּנָה. וּמָאן דְּאָמַר. שֶׁלֹּא תָבוֹא לִידֵי מַמְזֵירוּת. סְבוּרָה שֶׁלֹּא בִיטֵּל וְהוּא בִיטֵּל. וְהִיא הוֹלֶכֶת וְנִישֵּׂאת בְּלֹא גֵט. וְנִמְצְאוּ בָנֶיהָ בָאִין לִידֵי מַמְזֵירוּת. סְבוּרָה שֶׁבִּיטֵּל וְהוּא לֹא בִיטֵּל וּבָא אַחֵר וְקִידְּשָׁהּ תּוֹפְסִין בָהּ קִידּוּשִׁין. וְהִיא סְבוּרָה שֶׁלֹּא תוֹפְסִין בָהּ קִידּוּשִׁין. וְהִיא מַמְתֶּנֶת עַד שֶׁיָּמוּת בַּעֲלָהּ הָרִאשׁוֹן וְהִיא הוֹלֶכֶת וְנִישֵּׂאת. וְנִמְצָא בָנֶיהָ בָאִין לִידֵי מַמְזֵירוּת. אָמַר רִבִּי מָנָא. סַלְקִית לִשְׁייָרָא וְשָֽׁמְעִית לְרִבִּי יַעֲקֹב בַּר אָחָא וְרִבִּי אִימִּי בְשֵׁם רֵישׁ לָקִישׁ. שֶׁלֹּא תָבוֹא לִידֵי מַמְזֵירוּת. אָמַר רַב הוּנָא. אֲפִילוּ כְּמָאן דְּאָמַר. שֶׁלֹּא תְהֵא יוֹשֶׁבֶת עֲגוּנָה אִית לֵיהּ שֶׁלֹּא תָבוֹא לִידֵי 20b מַמְזֵירוּת.
Traduction
– ''Dans l’intérêt des bonnes règles'', est-il dit, la procédure fut modifiée. C’est, dit-on au nom de R. Simon b. Lakish, afin de ne pas exposer la femme (qui, ignorant l’annulation du divorce, se remarierait indûment) à mettre au monde des enfants illégitimes. Selon un autre avis au nom de R. Simon b. Lakish, on procède ainsi pour que la femme ne reste pas abandonnée et triste. Celui qui exprime cette 2e opinion craint que la femme suppose une annulation de divorce, qui n’a pas eu lieu, de sorte que la femme resterait à tort isolée. Au contraire, l’auteur de la 1re opinion pense que la femme ne suppose pas l’annulation du divorce, et par suite du nouveau mariage qu’elle est exposée à contracter, il peut naître des enfants illégitimes. Il peut aussi arriver qu’elle suppose le divorce annulé, et bien que l’annulation n’ait pas eu lieu, il en résulte un mariage illégitime, lorsque p. ex. à la suite de l’annulation un autre homme la consacre pour épouse, consécration qui sera effective; mais comme la femme (supposant l’annulation) n’admet pas ce mariage comme valable, elle attend la mort du premier mari, puis va épouser un troisième en ce cas, les enfants issus de la dernière union sont illégitimes. R. Mena dit je me suis rendu auprès d’une compagnie de rabbins, où j’ai entendu R. Jacob b. Aha et R. Imi exprimer au nom de R. Simon b. Lakish la crainte (qu’à défaut de la procédure en question) il ne survienne des naissances illégitimes. R. Houna dit: même d’après l’auteur de la seconde opinion, disant qu’il a fallu modifier la procédure par crainte de laisser la femme isolée, l’annulation devant deux témoins (sans tribunal) est permise, et des cas d’illégitimité sont à craindre (102)''Les deux craintes subsistent simultanément, dit le commentaire Pné-Mosché; lorsque la femme supposera l'annulation du divorce, elle restera seule''.
Pnei Moshe non traduit
שלא תבא לידי ממזירות. שאינה יודעת שביטלו ונישאת בגט זה ונמצאו בניה ממזרין:
ואמרין. ואית דאמרין בשם ר''ל דהיינו מפני תיקון העולם שלא תהא יושבת עגונה ומפרש ואזיל:
סבורה שביטל. דהיא תחוש שמא ביטל הגט ובאמת לא ביטל ונמצאת יושבת עגונה:
ומ''ד כו'. שלפעמים תסבור שהוא ביטל כו':
סבורה שביטל והוא לא ביטל ובא כו'. כמו א''נ הוא כלומר דלפעמים משכחת לה גם בסבורה שביטל שתבא לידי ממזרות כגון אם בא אחר וקידשה שתופסין בה קידושין שהרי לא ביטל והיא סבורה שביטל ולא תפסו בה קידושין והיא ממתנת עד שימות בעלה והולכת ונשאת לאחר:
סלקית לשיירא. לחבורה של בני אדם:
אפי' כמ''ד כו'. כלומר שלא תטעה לפרש דמ''ד מפני תקנת עגונה ס''ל דמבטלו בפני ג' והילכך ליכא חשש ממזרות דאית להו קלא אלא דס''ל נמי דמבטלו בפני שנים לית להו קלא ואיכא נמי חשש ממזרות אלא דאיהו קאמר דלפעמים איכא נמי מפני תקנת עגונות דשמא תסבור שביטל:
עָבַר וּבִיטְּלוֹ. נִישְׁמְעִינָהּ מִן הָדָא. אִם בִּיטְּלוֹ הֲרֵי זֶה מְבוּטָּל. דִּבְרֵי רִבִּי. רַבָּן שִׁמְעוֹן בֶּן גַּמְלִיאֵל אוֹמֵר. אֵנוֹ יָכוֹל לְבַטְּלוֹ וְלֹא לְהוֹסִיף עַל תְּנָאוֹ. יְאוּת אָמַר רַבָּן שִׁמְעוֹן בֶּן גַּמְלִיאֵל. מַאי טַעֲמָא דְּרִבִּי. דְּבַר תּוֹרָה הוּא שֶׁיְּבַטֵּל וְהֵן אָֽמְרוּ שֶׁלֹּא בִיטֵּל. וְדִבְרֵיהֶן עוֹקְרִין דִּבְרֵי תוֹרָה. וְכִי שֶׁמֶן עַל זֵיתִים וַעֲנָבִים עַל הַיַּיִן לֹא תוֹרָה הוּא שֶׁיִּתְרוֹם מִפְּנֵי גֶזֶל הַשֵּׁבֶט. וְהֵם אָֽמְרוּ שֶׁלֹּא יִתְרוֹם. וְלֹא עוֹד אֶלָּא שֶׁאָֽמְרוּ. עָבַר וְתָרַם אֵין תְּרוּמָתוֹ תְרוּמָה. רִבִּי אוֹשַׁעְיָה בַּר אַבָּא אָמַר לְרִבִּי יוֹדָן נְשִׂייָא. בַּאֲגָדָא דְסַבָּךְ מָאן דַּייֵק לָן.
Traduction
En cas d’annulation du divorce selon l’ancien système, qu’y a-t-il à faire, d’après l’avis de R. Gamliel? On peut conclure la réponse de ce qu’il est dit (103)Tossefta à ce traité, ch 3: En cas d’annulation effectuée du divorce, le fait accompli sera valable, selon Rabbi; R. Simon b. Gamliel dit qu’il n’est pas permis d’annuler seul un acte de divorce, ni même d’ajouter une nouvelle condition à celles qui ont été exprimées. On s’explique bien ce dernier avis (justifié par la supériorité du tribunal); mais sur quoi se base l’avis de Rabbi? Certes, par principe légal, une telle annulation serait valable; mais ce sont les rabbins qui ont établi la condition de ne pas pouvoir l’effectuer ainsi. -Mais est-il admissible qu’un prescription rabbinique l’emporte sur un ordre légal (104)Cf (Yebamot 15, 3)? -Non; seulement cette prescription ressemble à celle de la prise d’olives pour libérer l’oblation sacerdotale sur l’huile, ou de raisins pour libérer de même du vin; bien que ce prélèvement soit conforme à l’ordre légal, les Rabbins l’ont défendu, pour éviter de frustrer ainsi la tribu sacerdotale (105)J, (Terumot 1, 4); ils ont même dit qu’en cas de fait accompli une telle oblation est nulle. R. Oshia b. Aba répliqua alors à R. Judan Nassi: dans la Hagada (conversation) de ton grand-père, qui va chercher de l’exactitude!
Pnei Moshe non traduit
עבר וביטלו. לאחר תקנת ר''ג מאי:
נשמעינה. לזה דפלוגתא דתנאי היא כדתני בתוספתא:
ולא להוסיף על תנאו. אם היה בו איזה תנאי:
יאות אמר רשב''ג. דא''כ מה כח ב''ד של ר''ג יפה ומ''ט דרבי:
דבר תורה הוא שיבטל. מן התורה ודאי ביטולו ביטול אלא שהן אמרו שלכתחילה לא יבטל שלא בפניו ודבריהן עוקרין ד''ת בתמיה והילכך קאמר רבי דבדיעבד מוקמינן אדאוריית' דמשום מה כח ב''ד יפה לא שרינן אשת איש לעלמא:
וכי זיתים על שמן וענבים על היין לא תורה הוא שיתרום. שהרי מן התורה ודאי תרומה היא ואפי' מן הרע על היפה אמרינן דמדאורייתא תרומתו תרומה כדר' אילעי בפ' האשה רבה:
והן אמרו שלא יתרום מפני גזל השבט. אלא שחכמים אמרו שלא יתרום כדתנן בפ''א דתרומות אין תורמין זיתים על השמן כו' מפני שגוזל לכהן ולא עוד אלא שאמרו אפי' בדיעבד אין תרומתו תרומ' כדאמרי ב''ה התם אלמא דדבריהן עוקרין דברי תורה:
באגדה דסבך מאי דייק לן. בהגדת דבריו של זקנך רבי שהוא זקנו של רבי יהודה נשיאה מי מדייק לני להגיד טעם דבריו:
Textes partiellement reproduits, avec autorisation, et modifications, depuis les sites de Torat Emet Online et de Sefaria.
Traduction du Tanakh du Rabbinat depuis le site Wiki source