Dmaye
Daf 14a
משנה: הַמּוֹלִיךְ חִיטָּיו לִטְחוֹן עִם הַכּוּתִי אוֹ לִטְחוֹן עִם עַם הָאָרֶץ בְּחֶזְקָתָן לְמַעְשְׂרוֹת וְלִשְׁבִיעִית. לִטְחוֹן הַנָּכְרִי דְּמַאי. הַמַּפְקִיד פֵּירוֹתָיו אֶצֶל הַכּוּתִי וְאֶצֶל עַם הָאָרֶץ בְּחֶזְקָתָן לְמַעְשְׂרוֹת וּלְשְׁבִיעִית וְאֶצֶל הַנָּכְרִי כְּפֵירוֹתָיו. רִבִּי שִׁמְעוֹן אוֹמֵר דְּמַאי.
Traduction
Si l’on apporte des froments pour les moudre chez un meunier samaritain ou chez un meunier ignorant (141)(Guittin 61b)., elles restent dans leur situation première sous le rapport de la dîme et de la 7ème année agraire (on le soupçonne pas d’avoir échangé ces produits contre d’autres non libérés); mais, si l’on remet ces blés à un meunier idolâtre, ils deviennent douteux (on craint un échange). Si l’on place ses fruits en dépôt chez un samaritain ou un ignorant (142)(Bekorot 11b)., ils restent dans leur état primitif sous le rapport de la dîme et de la 7ème année; mais si le dépôt a lieu chez un idolâtre (143)(Avoda Zara 31a)., ils conservent le caractère de ses propres fruits (il n’y a plus lieu de les libérer); mais, selon R. Simon, ils deviennent douteux.
Pnei Moshe non traduit
מתני' המוליך חטים לטוחן כותי. לטחון אותן:
הרי הן בחזקתן. דלא חשידי להחליף אלו המתוקנים באחרים שאינן מתוקנין:
לטוחן עכו''ם דמאי. דחשוד הוא להחליף ושמא החליפן בחטין של ע''ה ולבתר דאשכחי לכותים יונה בראש הר גריזים שהיו עובדין אותה עשאום כעכו''ם לכל דבר:
אצל העכו''ם כפירותיו. ורישא מפני שדרך בנ''א להוליך קופות רבות של חטין ולהניחן אצל הטוחן חיישינן שמא נתחלפה קופה זו בקופה אחרת של ישראל שהן דמאי אבל פירות בפקדון ליכא למימר שמא החליפן בפירות של ישראל אלא שמא החליפן העכו''ם בפירותיו לפיכך הן כפירותיו של עכו''ם. ודין פירות של עכו''ם תלוי בגמר מלאכתן ביד מי כדמפרשינן בגמ':
רש''א דמאי. ר''ש סבר דאף בפירות פיקדון חיישינן שמא נתחלפו בבית העכו''ם עם פירות של ישראל אחר שכשם שישראל זה הפקיד אצלו כך חיישינן שמא ישראל אחר מן החשודים על המעשרות הפקיד גם כן בידו ונתחלפו אלו באלו ואין הלכה כרבי שמעון:
הלכה: רִבִּי חִייָא בְשֵׁם רִבִּי יוֹחָנָן נִתְחַלְּפָה קוּפָּתוֹ אֶצֶל הַטָּחוֹן אִם הוּחְזָק עַם הָאָרֶץ לִהְיוֹת טוֹחֵן שָׁם בְּאוֹתוֹ הַיּוֹם חוֹשֵׁשׁ וְאִם לָאו אֵינוֹ חוֹשֵׁשׁ. וְיָחוּשׁ מַה בֵּינָהּ וּלְסֵירָקִי. לֹא כֵן תַּנִּי סֵירָקִי שֶׁהָֽיְתָה מִסְתַּפֶּקֶת יוֹם אֶחָד מִן הָאָסוּר נַעֲשֶׂה אוֹתוֹ הַיּוֹם הוֹכִיחַ לְכָל הַיָּמִים. סֵירָקִי אֵיפְשָׁר לָהּ שֶׁלֹּא לְהִסְתַּפֵּק. בְּרַם הָכָא לֹא הוּחְזָק עַם הָאָרֶץ לִהְיוֹת טוֹחֵן שָׁם בְּאוֹתוֹ הַיּוֹם.
Traduction
R. Hiya dit au nom de R. Yohanan: si le panier d’un compagnon a été échangé, par mégarde, chez le meunier contre un autre, et il est constant que l’ignorant y faire moudre son blé le même jour, l’échange est à craindre; si cette mouture n’a pas lieu d’ordinaire en ce même jour, la crainte n’existe pas (144)On ne suppose pas que, par exception, la mouture du blé de l'ignorant aura eu lieu ce jour.. Mais ne devrait-on pas éprouver tous les jours la même crainte comme pour la boulangère? Puisqu’elle est sujette au doute (et qu’il devient interdit de lui acheter), en un seul jour de la semaine, le doute subsiste tous les autres jours (145)Voir plus haut,(2,1).; ne devrait-il pas en être de même ici? —Non, pour elle, il est impossible de ne pas avoir de doute (il est certain qu’au moins un jour, l’interdiction subsiste), tandis qu’ici il n’est pas présumable que la mouture de l’ignorant ait juste lieu aux mêmes jours que le compagnon.
Pnei Moshe non traduit
גמ' נתחלפה קופתו. שנתחלף לו לחבר קופתו של חטין אצל הטוחן:
חושש שמא נתחלפה עם של ע''ה:
ואם לאו. שלא טחן ע''ה באותו היום אינו חושש שמא מיום אתמול או מקודם נשאר שם של ע''ה ונתחלף עם שלו:
ויחוש ואפי' מיום אחד וכי מה בינה לבין סדקית. המוכרת תבואה על יד על יד קרויה סידקית א''נ סירקית והיא סוחרת ישמעאלית. וגרסינן להא בפ''ק דכתובות (בהלכה י'):
לא כן תני סידקית שהיה מסתפקת יום א' מן האסור. למכור הימנו נעשה אותו יום הוכיח לכל הימים וחוששין מליקח ממנה ואמאי קאמרת הכא דדוקא אם טחן באותו היום הוא דחוששין:
סידקית אפשר לה שלא להסתפק. בתמיה כלומר שאני סידקית שהרי אי אפשר לה שלא להסתפק ולמכור וכיון שראינו יום א' שהיא משתמשת ומוכרת מן האיסור חוששין לכל הימים אבל הכא אם לא הוחזק ע''ה להיות טוחן שם באותו היום למאי ניחוש דהא הטוחן גופיה אינו חשוד להחליף הוא כמו הסידקת שראינו אותה בעצמה מסתפקת ומוכרת מן האיסור:
14a רִבִּי אַבָּהוּ בְשֵׁם רִבִּי יוֹחָנָן מִפְּנֵי גִידּוּרוֹ הִתִּירוּ דְּמַאי בְגַסָּה.
Traduction
R. Abahou dit au nom de R. Yohanan: lorsque, pour de grandes quantités d’objets douteux, il a été permis de les vendre, c’est en raison de l’espèce de haie protectrice qui préserve les droits de la dîme pour le reste (138)''C'est-à-dire, la dispense a lieu pour le vendeur, non pas parce que le gain est à celui qui achète en gros ou reçoit gratis, mais pour que l'homme pieux ne soit pas détourné du compagnonnage par la difficulté de ne pouvoir rien vendre, en cas de doute; c'est donc permis en gros.''.
Pnei Moshe non traduit
התירו דמאי בגסה דהוא מתני' ר' יוסי וכו'. וכלומר והא דהתירו בדמאי בגסה ולא חייש למידי ר' יוסי לטעמיה דקאמר במתני' בס''פ דלעיל סלי תאנים וכו' אכסרה במדה גסה פטור דכל שהוא בגסה מידע ידע הלוקח או המקבל דזה לא עישר שהרי התירו לו למכור ולשלוח בגסה ומפריש הוא דמאי:
דּוּ מַתְנִיתָא רִבִּי יוֹסֵי אוֹמֵר סַלֵּי תְאֵינִים וְסַלֵּי עֲנָבִים וְקוּפּוֹת שֶׁל יֶרֶק כָּל זְמָן שֶׁהוּא מוֹכְרָן אֲכָסָרָא פָּטוּר. אָמַר רִבָּן שִׁמְעוֹן בֶּן גַּמְלִיאֵל שָׁלַח לִי רִבִּי יוֹסֵי בִּירְבִי אֶתְרוֹג וְאָמַר לִי זֶה בָּא בְיָדִי מִקֵּיסָרִין. וְלָמַדְתִּי בוֹ שְׁלֹשָׁה דְּבָרִים. שֶׁהוּא וַדַּאי. שֶׁהוּא טָמֵא. שֶׁלֹּא בָּא בְּיַד אַחֵר. שֶׁהוּא וַדַּאי. שֶׁפֵּירוֹת קֵיסָרִין וַדַּאי. שֶׁהוּא טָמֵא מַרְבִּיצִין עָלָיו מַיִם. שֶׁלֹּא בָּא בְּיַד אַחֵר שֶׁאִילּוּ בָא בְיַד אַחֵר הָיִיתִי מְעַשֵּׂר מִזֶּה עַל זֶה. וִיעַשֵּׂר מִמֶּנוּ עָלָיו. דּוּ חָשַׁשׁ לְהָדָא דְּבַר קַפָּרָא. דְּבַר קַפָּרָא אָמַר אֵין דֶּרֶךְ בְּנֵי אָדָם לִהְיוֹת מְשַׁלְּחִין לַחֲבֵירֵיהֶן דְּבָרִים חֲסֵרִין. וְלֹא מַתְנִיתִין הִיא רִבִּי יוֹסֵי מַתִּיר בְּוַדַּאי בִּלְבַד שֶׁיּוֹדִיעָן. אָתָא מֵימַר לָךְ אַף עַל גַּב דּוּ פְלֵיג עַל רַבָּנִין לָא עֲבַד עוּבְדָא דִכְווָתֵיהּ.
Traduction
Ceci est conforme à l’enseignement suivant: selon R. Yossé, aussi longtemps que l’on vend les paniers de figues, ou de raisins, ou des bottes de légumes verts, d’une façon approximative xhra (139)Cf. ci-dessus,(2,5), note., on est dispensé de les rédimer en cas de doute (la particularité du mode de transport éveille suffisamment l’attention). R. Simon ben Gamliel raconte (140)Comp. Babli (Hulin 6a) et ci-dessus,2,1, Tossefta Demaï 3,1. que R. Yossé, un homme important, lui envoya un cédrat, en lui disant qu’il l’avait reçu de Césarée. De cette façon, dit-il, j’ai appris du même coup trois choses: 1° qu’il est non rédimé (avec certitude); 2° qu’il est devenu susceptible d’impureté; 3° qu’il n’en avait pas reçu d’autre. Il est certain que ce fruit n’était pas rédimé, en raison de sa provenance de Césarée; il était devenu susceptible d’impureté, parce que dans cette localité on mouille les fruits; il n’en avait pas reçu d’autre, sans quoi on l’eût rédimé en prenant une part d’un autre. —Pourquoi ne pas prendre de ce fruit même une petite part pour le rédimer? —C’est que l’on a égard à la recommandation de Bar-Kappara, qui rappelle l’usage de ne pas envoyer à un ami des objets entamés. —Mais la Mishna ne dit-elle pas: ''R. Yossé le permet pour les objets certainement non rédimés, à la condition de le faire savoir'' (Pourquoi donc n’a-t-il pas agi de même dans le fait qui vient d’être cité)? —Cet exemple vient précisément démontrer que, tout en étant d’un avis contraire à celui des autres rabbins, il n’a pas agi selon son opinion (par déférence pour les autres).
Pnei Moshe non traduit
אמר רשב''ג וכו'. תוספתא היא (בפ''ג):
ולמדתי בו ג' דברים. מלשונו ששלח לי זה בא בידי מקיסרין כדמפרש ואזיל:
שהוא ודאי. אינו מתוקן. מדקאמר מקיסרין לפי שפירות קסרין ודאי הן וחייבין במעשר ולכן הודיעני שאינו מעושר:
שהוא טמא מרביצין עליו מים. כלומר שהוא מוכשר לקבל טומאה לפי שמרביצין עליו מים כדי שיהא הדר וזה למדתי מדאמר זה בא בידי ולא היה לו לומר אלא זה הוא מקסרין וזה בא בידי ללמדני שנזהרתי בו מליגע בדבר המטמא אחר שהוכשר לקבל טומאה:
שלא בא בידו אחר כו' היה מעשר וכו'. וכך הוא שם כלומר שלא היה צריך להודיעני שהוא מקסרין אם היה בידו אתרוג אחד לפי שהיה מעשר מזה על זה:
ויעשר ממנו עליו. ולמה שלח לו אינו מתוקן היה לו לעשר חתיכה אחת ממנו עליו. ומשני שהוא היה חישש להא דבר קפרא שאומר אין דרך בנ''א להיות משלחין לחבריהן דברים חסירין:
ולא מתני' היא ר' יוסי מתיר וכו'. ומנ''ל למידק שלא בא בידו אחר דילמא אף שהיה בידו אחר ולא רצה לתקנו דלטעמיה הוא דאזיל דס''ל במתני' דמותר לשלוח טבל ודאי ובלבד שיודיענו והרי הודיעו שהוא ודאי. ומשני אתא מימר לך דאע''ג דהוא פליג על רבנן לא עבד עובדא דכוותיה נגד החכמים אלא דמסתמא לא היה בידו לתקנו:
רִבִּי זְעִירָא בְּעָא קוֹמֵי רִבִּי יָסָא וְלֹא מִפֵּירוֹת שֶׁהֵן מוּתָּרִין בְּקֵיסָרִין הוּא. אָמַר לֵיהּ וְלֹא רִבִּי הִתִּיר קֵיסָרִין. וְרַבָּן שִׁמְעוֹן בֶּן גַּמְלִיאֵל קוֹדֶם לְרִבִּי הָיָה.
Traduction
R. Zeira objecta à R. Yassa: cela ne fait-il pas partie des fruits de Césarée, dont la consommation est permise sans formalité préalable? C’est Rabbi, fut-il répondu, qui a donné cette autorisation, tandis que le fait rapporté par R. Simon ben Gamliel a précédé la décision de Rabbi.
Pnei Moshe non traduit
ולא מפירות שהן מותרין בקסרין הוא. דהא אמרינן בפ' דלעיל שהתירו קסרין לפוטרה ממעשרות:
א''ל ולא רבי. הוא שהתיר קסרין ורשב''ג קודם לרבי היה ועדיין לא התירו אותה:
Dmaye
Daf 14b
רִבִּי טַייְפָא סָמוּקָא בְּשֵׁם רִבִּי אַבָּהוּ כּוּתִין נֶאֱמָנִין עַל הַפִּיקָּדוֹן. 14b וְלָא מַתְנִיתָא הִיא אֶצֶל הַכּוּתִי. מַתְנִיתִין עַד שֶׁלֹּא נֶחְשְׁדוּ אָתָא מֵימַר אֲפִילוּ מִשֶּׁנֶּחְשְׁדוּ. מַהוּ שֶׁיְּהֵא נֶאֱמָן לוֹמַר נָטַלְתִּיו וְהִנַּחְתִּי אֲחֵרִים מְתוּקָּנִין תַּחְתֵּיהֶן. אִם אַתְּ מַאֲמִינוֹ שֶׁנָּטַל הֶאֱמִינוֹ שֶׁנָּתַן. אִם אֵין אַתְּ מַאֲמִינוֹ שֶׁנָּטַל אַל תַּאֲמִינֵהוּ שֶׁנָּתַן. כּוּתִי אַתְּ מַאֲמִינוֹ שֶׁנָּתַן וְאֵין אַתְּ מַאֲמִינוֹ שֶׁנָּטַל. רִבִּי יוֹנָה בְּעִי מַה נָן קַיָּמִין אִם בְּאוֹמֵר מִשֶׁלִּי הֵן. אֲפִילוּ עַם הָאָרֶץ לֹא יְהֵא נֶאֱמָן. אִם בְּאוֹמֵר פְּלוֹנִי עִישֵּׂר לִי אֲפִילוּ כּוּתִי יְהֵא נֶאֱמָן. אָמַר רִבִּי בָּא תִּיפְתָּר כְּמָאן דְּאָמַר כּוּתִי כְגוֹי. דְּאִיתְפַּלְּגוּן כּוּתִי כְגוֹי דִבְרֵי רִבִּי רַבָּן שִׁמְעוֹן בֶּן גַּמְלִיאֵל אוֹמֵר כּוּתִי כְיִשְׂרָאֵל לְכָל דָּבָר.
Traduction
R. Rayefa Semouka dit au nom de R. Abahou: les samaritains sont dignes de foi pour les dépôts, lorsqu’ils déclarent qu’il n’y a pas eu d’échange. -Mais notre Mishna ne dit-elle pas déjà cela en toutes lettres? —Elle parle d’une époque antérieure à celle où ils ont été soupçonnés; aussi le préopinant vient-il dire que, depuis lors, ils sont dignes de foi à ce sujet. Peut-on ajouter foi au meunier du vulgaire lorsqu’il dit: j’ai pris le dépôt que j’ai remplacé par d’autres produits également libérés? —Oui, car si on le croit pour ce qu’il dit avoir pris, on admet aussi qu’il dit vrai pour le reste. Quant au samaritain, on le croit pour ce qu’il dit avoir pris (échangé), non pour la restitution. Quelle est la règle à suivre, demanda R. Yona? Est-ce au cas où, après les avoir échangés, il déclare que les produits remis en place viennent de ses propres fruits? Mais alors, il n’est pas digne de foi, fût-ce un ignorant israélite (à l’égard du compagnon, son assertion est insuffisante)? S’il s’agit du cas où il déclare qu’un tel digne de foi a prélevé la dîme pour lui sur ses produits, on devrait lui ajouter foi, même si c’est un samaritain (car l’on peut savoir si c’est vrai); de quelle hypothèse s’agit-il donc? Cela peut s’expliquer, dit R. Aba, par la supposition qu’il s’agit du cas où il déclare qu’un tel a prélevé la dîme (le vulgaire est alors digne de foi, mais non le païen); or, le préopinant considère le samaritain à l’égal du païen. Il y a à ce sujet, diversité d’opinions: selon Rabbi, le samaritain est considéré comme païen (il n’est donc pas étonnant qu’il soit rangé au-dessous du vulgaire israélite); selon R. Simon b. Gamliel (146)''(Berakhot 7,1), fin; (Ketubot 3,1); et ci-après,(6,11).'', il est considéré en tout comme israélite.
Pnei Moshe non traduit
כותים נאמנים על הפקדון. ולא חשידי להחליף:
ולא מתניתא היא. המפקיד אצל הכותי בחזקתן ובו ומאי קמ''ל ומשני דמתני' איכא למימר דמיירי עד שלא נחשדו הכותים ואתא מימר לך דאפי' משנחשדו על שארי דברים. להחליף לא חשידי:
מהו שיהא נאמן וכו' בעם הארץ קמיבעיא ליה אם נאמן הוא לומר נטלתיו לזה והחלפתי באחרים מתוקנים תחתיהן וקאמר דמסתברא דנאמן הוא דאם אתה מאמינו שנטל לאלו תאמינו ג''כ שנתן המתוקנים תחתיהן שהרי ע''פ דבורו הוא דאיכא חששא דנטילה דאי לאו הכי אין חשוד להחליף הוא וא''כ האמינו גם לזה שאומר שנתן תחתיהן:
ואם אין את מאמינו שנטל אל תאמינהו שנתן. כלומר אם אין אתה רוצה להאמינו שנתן צריך שלא תאמין נמי שאומר שנטל ואז לא הוי כלום מה שאמר וא''כ הפירות בחזקתן:
כותי שאמר כך בדידיה אמרינן. את מאמינו שנטל ואין את מאמינו שנתן. כצ''ל דמה שאומר שנתן אחרים מתוקנים תחתיהן אין מאמינים לו:
מה אנן קיימין. בהא דמחלק בין ע''ה לכותי הא במתני' קתני דדין שניהם שוה הוא אם באומר משלי הן שנתתי תחתיהם והן מתוקנים אפילו ע''ה לא יהא נאמן דמסתמא כל מה שביד ע''ה אינו מתוקן הוא ואם בשאומר פלוני חבר עישר ותקן לי פירותי. אפי' כותי יהא נאמן:
תיפתר כמ''ד כותי דינו כעכו''ם דאיתפלגון וכו' לעיל (בברכות ט''ז) ובכמה מקומות:
הָכָא אַתְּ אָמַר לְטָחָן הַנָּכְרִי דְּמַיי. וְהָכָא אַתְּ אָמַר אֶצֶל הַנָּכְרִי כְפֵירוֹתָיו. כָּאן קוּפָּה בְקוּפּוֹת וְכָאן פֵּירוֹת בְּפֵירוֹת.
Traduction
La première partie de la Mishna paraît en contradiction avec la seconde; il est dit d’abord que ''si l’on remet ses blés à un meunier idolâtre, ils deviennent douteux'' (il y a crainte d’échange), et ensuite il est dit que ''les produits déposés chez un idolâtre prennent le caractère de ses fruits'' (sans doute sur l’échange)? C’est que, dans la seconde partie, il s’agit d’un dépôt fait dans une corbeille (il est aisé de reconnaître le contenu, et l’échange est à craindre), tandis qu’au commencement il s’agit de simples fruits (qu’il est facile de confondre avec d’autres).
Pnei Moshe non traduit
הכא את אמר וכו'. מ''ש ברישא המוליך אצל הטוחן עכו''ם דאמרת דמאי הוא. ומ''ש בסיפא דאמרת כפירותיו:
כאן קופה בקופות. ברישא שדרך להוליך להטוחן בקופה ובמדה וחיישינן שמא נתחלפה קופתו בקופתו של ע''ה שהניח גם הוא לטחון כפי אותה המדה הלכך הוי דמאי אבל בסיפא שהפקיד אצלו פירות שלא במדה וליכא למיחש כ''א שהחליף אותן בפירות שלו הלכך דינם כפירותיו:
Textes partiellement reproduits, avec autorisation, et modifications, depuis les sites de Torat Emet Online et de Sefaria.
Traduction du Tanakh du Rabbinat depuis le site Wiki source